২০২৫ চনৰ জানুৱাৰীত এন ভি এছ-০২ উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণ কৰিব ইছৰোৱে,  ১০০ সংখ্যক উৎক্ষেপণৰ বাবে অব্যাহত প্ৰস্তুতি

ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থাই চমুকৈ ইছৰোৱে ২০২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত জিঅ’চিনক্ৰ’নাছ চেটেলাইট লঞ্চ ভেহিকেল (জি এছ এল ভি)ত এন ভি এছ-০২ উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণৰ বাবে সাজু হৈছে । ইছৰোৰ মুৰব্বী এছ সোমনাথে কয় যে এই অভিযান পৰৱৰ্তী বছৰৰ বাবে পৰিকল্পিত বহু অভিযানৰ ভিতৰত অন্যতম । স্পেডএক্স আৰু অন্যান্য পেলোড কঢ়িয়াই নিয়া পি এছ এল ভি-চি৬০ৰ সফল উৎক্ষেপণৰ পিছতে সোমনাথে এই কথা ঘোষণা কৰে ।

ইছৰোৰ মুৰব্বী সোমনাথে জনোৱা মতে, ২০২৩ চনৰ ২৯ মে’ত জি এছ এল ভি-এফ১২ ৰকেটে এন ভি এছ-০১ উপগ্ৰহটো জিঅ’চিনক্ৰ’নাছ ট্ৰেন্সফাৰ অৰ্বিট (জি টি অ’)ত সফলতাৰে উৎক্ষেপণ কৰে । তেওঁ কয় যে এন ভি এছ-০১ উপগ্ৰহত থলুৱা পাৰমাণৱিক ঘড়ী আছে, যিয়ে ভাৰতীয় নক্ষত্ৰৰ সৈতে নেভিগেচন (এন এ ভি আই চি)ৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰে । ইয়াত বহল সেৱা কভাৰেজৰ বাবে L1 বেণ্ড সংকেত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে । তেওঁ কয় যে এন ভি এছ-০২ অভিযানে এই অগ্ৰগতি অব্যাহত ৰাখিব বুলি আশা কৰা হৈছে, উন্নত বৈশিষ্ট্যৰে এই ব্যৱস্থাটোক আৰু অধিক শক্তিশালী কৰি তুলিব ।

ইছৰোৰ মুৰব্বীয়ে চন্দ্ৰযান-৪ অভিযান সন্দৰ্ভত তথ্য প্ৰদান কৰে-

এই উপলক্ষে ইছৰোৰ মুৰব্বীগৰাকীয়ে বিভিন্ন মডিউলৰে গঠিত চন্দ্ৰযান-৪ অভিযানৰ বিষয়েও তথ্য প্ৰদান কৰে, যিটো বিভিন্ন সময়ত মুকলি কৰা হ’ব আৰু দুটা ভিন্ন মডিউলত একত্ৰিত হ’ব । এই মডিউলসমূহে কক্ষপথত উপনীত হ’ব আৰু তাৰ পিছত পৃথিৱীৰ কক্ষপথ আৰু চন্দ্ৰৰ কক্ষপথ দুয়োটাতে ডক কৰিব বুলিও তেওঁ কয় ।

৭ জানুৱাৰীৰ ভিতৰত চূড়ান্ত ডকিং সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে-

ইছৰোৰ মুৰব্বীগৰাকীয়ে কয় যে চন্দ্ৰযান-৪ৰ লক্ষ্য হৈছে চন্দ্ৰত অৱতৰণ কৰি সফলতাৰে উভতি অহা । তেওঁ কয় যে ২০২৫ চনৰ ৭ জানুৱাৰীৰ আশে-পাশে চূড়ান্ত ডকিং প্ৰক্ৰিয়া সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে । তেওঁ আৰু কয়, ‘এইটোৱেই চন্দ্ৰযান-৪ৰ পৰীক্ষা স্থান । কাইলৈৰ পৰা ডকিং আৰম্ভ হ’ব আৰু কেইবাটাও পদ্ধতি থাকিব, কিন্তু চূড়ান্ত ডকিং সম্ভৱতঃ ৭ জানুৱাৰীৰ ভিতৰত হ’ব ৷’

শততম উৎক্ষেপণৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাইছে ইছৰোৱে-

ইছৰোৰ ৯৯ সংখ্যক উৎক্ষেপণ উদযাপন কৰি সোমনাথে কয় যে ই এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি, আৰু অহা বছৰ ১০০ সংখ্যক উৎক্ষেপণৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলি আছে । শেহতীয়াকৈ PSLV-C60 এ দুটা স্পেডেক্স উপগ্ৰহ সফলতাৰে উৎক্ষেপণ কৰিছে ।

মহাকাশলৈ ইছৰোৰ ঐতিহাসিক জাঁপ, স্পেডেক্স মিছনৰ সফল উৎক্ষেপণ…

বিগত কেইবাবছৰ মানৰ পৰা ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা চমুকৈ ইছৰোৱে বহুতো ডাঙৰ ডাঙৰ অভিলেখ গঢ়ি তুলিবলৈ সক্ষম হৈছে । এই অভিযানবোৰৰ জৰিয়তে এতিয়া ইছৰোৱে আমেৰিকাৰ নাছাৰ দৰে মহাকাশ সংস্থাৰ সৈতে সমানে সমানে আগবাঢ়িছে । ইয়াৰ মাজতে ইছৰোৱে আজি মহাকাশলৈ এক ঐতিহাসিক জাঁপ দিছে । ইছৰোৱে আজি শ্ৰীহৰিকোটাৰ পৰা PSLV-C60 ৰকেটেৰে উৎক্ষেপণ কৰে ২ খন সৰু মহাকাশযান । ইয়াৰ জৰিয়তে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ইছৰোৱে পৃথিৱীৰ পৰা ৪৭০ কিলোমিটাৰ ওপৰত দুটা ৰকেট ডক আৰু আনডক কৰিব । তাৰ অৰ্থ হ’ল হাজাৰ কিলোমিটাৰ বেগত উৰা মৰা দুখন মহাকাশযানক প্ৰথমে সংযোগ কৰা হ’ব আৰু তাৰ পিছত পৃথক কৰা হ’ব ।

এই অভিযানৰ সফলতাৰ পিছত ভাৰতে আমেৰিকা, ৰাছিয়া আৰু চীনৰ অভিজাত ক্লাবত যোগদান কৰিব । ইছৰোৰ এই অভিযানৰ নাম হৈছে স্পেচ ডকিং এক্সপেৰিমেণ্ট (Space Docking Experiment)অৰ্থাৎ স্পেডেক্স (SpaDex) । ভাৰতৰ বাবে গৌৰৱৰ বিষয় যে এতিয়া ইছৰোৱেও এই ডকিং ব্যৱস্থাৰ পেটেণ্ট লৈছে । কাৰণ, সাধাৰণতে কোনো দেশে ডকিং আৰু আনডকিঙৰ জটিল প্ৰক্ৰিয়া ভাগ নকৰে । সেয়েহে ইছৰোৱে নিজাকৈ ডকিং মেকানিজম প্ৰস্তুত কৰিবলগা হৈছে ।

পি এছ এল ভি-চি৬০ ৰকেটৰ পৰা উৎক্ষেপণ কৰা হয়-

মহাকাশত ভাৰতৰ মহাকাশ কেন্দ্ৰ নিৰ্মাণৰ সপোন আৰু চন্দ্ৰযান-৪ৰ সফলতা এই অভিযানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল । এই অভিযানত ২খন মহাকাশযান অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে । এখনৰ নাম টাৰ্গেট তথা লক্ষ্য । আনহাতে আনখনৰ নাম চেজাৰ অৰ্থাৎ অনুসৰণ কৰা । দুয়োটাৰে ওজন ২২০ কিলোগ্ৰাম । দুয়োখন মহাকাশযানক পি এছ এল ভি-চি৬০ ৰকেটৰ দ্বাৰা ৪৭০ কিলোমিটাৰ উচ্চতাত বিভিন্ন দিশত উৎক্ষেপণ কৰা হ’ব ।

চন্দ্ৰযান-৪ৰ বাবে ই কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ ?

এই ডকিং-আনডকিং কৌশল চন্দ্ৰযান-৪ অভিযানত ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব । অৰ্থাৎ চন্দ্ৰযান-৪ অভিযানৰ সফলতা নিৰ্ভৰ কৰে স্পেডেক্সৰ সফলতাৰ ওপৰত । এই অভিযানৰ প্ৰযুক্তিৰ সহায়ত নাছাৰ দৰে আমাৰ নিজা মহাকাশ কেন্দ্ৰ নিৰ্মাণ কৰা হ’ব । ইয়াৰ উপৰিও এই প্ৰযুক্তি উপগ্ৰহৰ সেৱা, আন্তঃগ্ৰহ অভিযান আৰু চন্দ্ৰলৈ মানুহ প্ৰেৰণৰ বাবেও প্ৰয়োজনীয় । ইছৰোৰ মতে, একাধিক পৰ্যায়ত একক অভিযান আৰম্ভ হ’লে এই প্ৰযুক্তিৰ প্ৰয়োজন হয় ।

প্ৰতিবাৰেই উৎক্ষেপনৰ বাবে নতুন পি এছ এল ভি বনোৱা হয় নেকি, মহাকাশলৈ যোৱা অংশ কেনেকৈ ঘূৰি আহে ?

যেতিয়াই ইছৰোৰ যিকোনো নতুন মিছনৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হয়, তেতিয়াই পি এছ এল ভি (PSLV) শিৰোনামলৈ আহে । পি এছ এল ভি মানে পোলাৰ চেটেলাইট লঞ্চ ভেহিকল (Polar Satellite Launch Vehicle) । এইখন ভাৰতৰ তৃতীয় প্ৰজন্মৰ উৎক্ষেপন বাহন, যিয়ে বহু বৃহৎ অভিযান সম্পন্ন কৰিছে । শেহতীয়াকৈ পুনৰ এবাৰ ইয়াৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে কাৰণ ইছৰোৱে পি এছ এল ভিৰ জৰিয়তে স্পেডএক্স মিছন আৰম্ভ কৰিব । এই অভিযানৰ সম্পূৰ্ণ নাম হৈছে PSLV-C60 ।

এতিয়া প্ৰশ্ন হয় পি এছ এল ভি  কি আৰু ই কেনেকৈ কাম কৰে ?  প্ৰতিটো নতুন মিছনৰ বাবে ইছৰোৱে নতুন পি এছ এল ভি বনায় নেকি ? যদি নবনাই, মহাকাশলৈ যোৱা অংশটো ঘূৰি আহেনে, যদি আহে, তেন্তে কেনেকৈ ?  

প্ৰথমে স্পেডেক্স মিছনৰ কথা জানক-

স্পেডএক্স অভিযানৰ জৰিয়তে ইছৰোৱে মহাকাশত যাত্ৰা কৰা দুখন মহাকাশযান সংযোগ কৰিব । ইয়াক ডকিং বোলা হয় । যদি এই অভিযান সফল হয় তেন্তে ভাৰত এই সফলতা অৰ্জন কৰা চতুৰ্থখন দেশ হিচাপে পৰিগণিত হ’ব । এতিয়ালৈকে কেৱল ৰাছিয়া, আমেৰিকা আৰু চীনেহে ডকিং ব্যৱস্থাত সফলতা লাভ কৰিছে । এই অভিযানৰ অধীনত পি এছ এল ভিৰ জৰিয়তে দুখন মহাকাশযান উৎক্ষেপণ কৰা হ’ব । দুয়োখনৰে ওজন ২২০ কিলোগ্ৰাম । এই মহাকাশযানসমূহে ঘণ্টাত ২৮,৮০০ কিলোমিটাৰ বেগত মহাকাশত যাত্ৰা কৰিব, ইয়াৰ পিছত ইছৰোৱে ইয়াৰ গতি হ্ৰাস কৰি দুয়োখন মহাকাশযানক একেলগে সংযোগ কৰিব, দুয়োখনৰ মাজত বৈদ্যুতিক শক্তিৰ স্থানান্তৰ প্ৰদৰ্শন কৰা হ’ব । ইয়াৰ পিছত দুয়োখন মহাকাশযানৰ ডক খুলি দিয়া হ’ব । অৰ্থাৎ দুয়োখন মহাকাশযান পৃথক হৈ নিজ নিজ অভিযান আৰম্ভ কৰিব ।

ইয়াত পি এছ এল ভিৰ ভূমিকা কি ?

পি এছ এল ভি হৈছে ইছৰোৰ তৃতীয় প্ৰজন্মৰ উৎক্ষেপণ বাহন । এইখন ভাৰতৰ প্ৰথমখন উৎক্ষেপণ বাহন, য’ত লিকুইড ষ্টেজ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে, অৰ্থাৎ ইয়াত লিকুইড ৰকেট ইঞ্জিন ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে । ইয়াৰ চাৰিটা পৰ্যায় আছে ।

প্ৰথম পৰ্যায়: পি এছ এল ভিৰ প্ৰথম পৰ্যায়ত এটা চলিড ৰকেট মটৰ থাকে । এটা চলিড ৰকেট মটৰ (Solid Rocket Motor) আৰু ছটা কঠিন ষ্ট্ৰেপ-অন বুষ্টাৰ ব্যৱহাৰ কৰি পি এছ এল ভিক লঞ্চপেডৰ পৰা উঠাবলৈ পৰ্যাপ্ত থ্ৰাষ্ট সৃষ্টি কৰা হয় ।

দ্বিতীয় পৰ্যায়: ইয়াত লিকুইড ৰকেট ইঞ্জিন ব্যৱহাৰ কৰা হয় । এই ইঞ্জিনটো বিকাশ নামেৰে জনাজাত ।

তৃতীয় পৰ্যায়: এইটো হৈছে আটাইতকৈ ওপৰৰ অংশৰ তলৰ অংশ । ইয়াত এটা চলিড ৰকেট মটৰ লগোৱা থাকে, যিয়ে ওপৰৰ অংশটোক শক্তিশালী চাপেৰে আগলৈ ঠেলি দিয়ে ।

চতুৰ্থ পৰ্যায়: ৰকেটৰ ওপৰৰ অংশটো হৈছে পেলোড, ইয়াৰ তলত চতুৰ্থ পৰ্যায় । ইয়াত দুটা তৰল ইঞ্জিন আছে, যিয়ে মহাকাশযানখনক পৃথিৱীৰ কক্ষপথৰ ফালে ঠেলি দিয়ে ।

কোনটো অংশ ঘূৰি আহে ?

পি এছ এল ভি উৎক্ষেপণৰ পিছত ইয়াৰ তিনিটা অংশ মহাকাশত উপনীত নহয় আৰু ৰকেটটোক গতিবেগ প্ৰদান কৰাৰ পিছত সাগৰত পৰি যায় । আনহাতে চতুৰ্থ অংশটো মহাকাশত আৱৰ্জনা হৈ পৰে । অৱশ্যে মহাকাশত জাবৰ এৰি নিদিয়াৰ ক্ষেত্ৰতো ইছৰোৱে সফলতা লাভ কৰিছে । এতিয়া আপুনি নিশ্চয় বুজি পাইছে যে PSLV হৈছে এটা সম্পূৰ্ণ ব্যৱস্থাৰ নাম । উৎক্ষেপণৰ সময়ত ইয়াৰ চতুৰ্থ পৰ্যায়টো মহাকাশত উপনীত হৈ আৱৰ্জনাত পৰিণত হয় ।

চন্দ্ৰৰ মাটিত থাকিব ভাৰতৰ আধিপত্য; আন এক ইতিহাস সৃষ্টিৰ দিশে ISRO

চন্দ্ৰযান-৩ আৰু গগনযান অভিযানৰ অপৰিসীম সফলতাৰে চৰ্চালৈ অহা ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থাই (ইছৰো) ২০২৪ বৰ্ষক বিদায় জনোৱাৰ বাবে সম্পূৰ্ণ প্ৰস্তুতি চলাইছে।

৩০ ডিচেম্বৰৰ অৰ্থাৎ আজি ইছৰোৱে শ্ৰীহৰিকোটাৰ স্পেচপোৰ্টৰ পৰা স্পেডেক্স অভিযান আৰম্ভ কৰিব। অভিযানটোত প্ৰথমবাৰৰ বাবে মহাকাশত দুটা উপগ্ৰহ ডকিং আৰু আনডকিং অন্তৰ্ভুক্ত আছে।

এই অভিযানত একেলগে পিএছএলভি চি৬০ / স্পেডেক্স অভিযান আৰম্ভ কৰা হ’ব। এই অভিযানৰ সফলতাই ভাৰতক বিশ্বৰ চাৰিখন কিংবদন্তি দেশৰ সমতুল্য কৰি ৰাখিব। গতিকে এই অভিযানত কি বিশেষ সেয়া জনা উচিত।

ইছৰোৱে পুনৰ সমগ্ৰ বিশ্বৰ সন্মুখত ইতিহাস সৃষ্টিৰ তাৰিখ টো কৈছে। সোমবাৰে, শ্ৰীহৰিকোটাৰ এছডিএছচি এছএআৰৰ পৰা ২১:৫৮ বজাত পিএছএলভি-চি৬০/স্পেডেক্স অভিযান আৰম্ভ কৰা হ’ব।

এই উৎক্ষেপণ প্ৰথম উৎক্ষেপণ পেডৰ পৰা অনুষ্ঠিত হ’ব আৰু এই পথপ্ৰদৰ্শক অভিযানৰ সফলতাই ভাৰতক জটিল মহাকাশ ডকিং প্ৰযুক্তি আয়ত্ত কৰা বিশ্বৰ চতুৰ্থ খন দেশ হিচাপে গঢ়ি তুলিব।

মহাকাশ সংস্থাৰ বিষয়াসকলে কৈছিল যে  ইছৰোৰ ৰকেট পোলাৰ চেটেলাইট লঞ্চ ভেহিকেল (পিএছএলভি)য়ে দুটা উপগ্ৰহ এছডিএক্স-১ আৰু এছডিএক্স-২ ক ৪৭৬ কিলোমিটাৰ বৃত্তাকাৰ কক্ষপথত স্থাপন কৰিব আৰু জানুৱাৰীৰ প্ৰথম সপ্তাহত স্পেচ ডকিং এক্সপেৰিমেণ্ট (স্পেডএক্স) চেষ্টা কৰিব।

কেন্দ্ৰীয় বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰী জীতেন্দ্ৰ সিঙে কয়, “এই অভিযানে মহাকাশ ডকিং আয়ত্ত কৰিবলৈ সক্ষম দেশসমূহৰ একচেটিয়া শ্ৰেণীত ভাৰতৰ প্ৰৱেশ চিহ্নিত কৰিব”।

মহাকাশ অন্বেষণৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতৰ ভৱিষ্যত প্ৰচেষ্টাৰ বাবে স্পেডএক্স অভিযান এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হিচাপে প্ৰমাণিত হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছে,ইয়াৰ ভিতৰত আছে চন্দ্ৰৰ পৰা পৃথিৱীলৈ শিল আৰু মাটি অনা, প্ৰস্তাৱিত ভাৰতীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ আৰু চন্দ্ৰপৃষ্ঠত এজন মহাকাশচাৰী অৱতৰণ কৰা।

এতিয়ালৈকে, কেৱল আমেৰিকা যুক্তৰাজ্য, ৰাছিয়া আৰু চীনে মহাকাশ ডকিং প্ৰযুক্তিত সফলতা লাভ কৰিছে। ইছৰোৰ এজন বিষয়াই কৈছে যে, “স্পেডএক্স মিছনৰ প্ৰাথমিক উদ্দেশ্য হৈছে দুটা সৰু মহাকাশযানক পৃথিৱীৰ নিম্ন বৃত্তাকাৰ কক্ষপথত একত্ৰিত কৰাৰ উদ্দেশ্য হৈছে ডকিং আৰু আনডকিংৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় প্ৰযুক্তিবিকাশ আৰু প্ৰদৰ্শন কৰা”।    

ইছৰোৰ ২০২৪ চনৰ শেষ অভিযান কি আৰু ই কিমান গুৰুত্বপূৰ্ণ…মাত্ৰ কেইখনমান দেশৰহে আছে  এই কৃতিত্ব

বিশ্বৰ মাত্ৰ তিনিখন দেশ- আমেৰিকা, ৰাছিয়া আৰু চীনৰ মহাকাশত তেওঁলোকৰ দুখন মহাকাশযান বা উপগ্ৰহ ডক কৰাৰ ক্ষমতা আছে । এতিয়া ২০২৪ চনৰ অন্তিম অভিযানৰ জৰিয়তে ভাৰতS শীঘ্ৰেই এই সামৰ্থ্য অৰ্জন কৰা চতুৰ্থখন দেশ হ’বলৈ গৈ আছে । স্পেডেক্স(SpaDex) নামৰ ইছৰোৰ অভিযান ৩০ ডিচেম্বৰত আৰম্ভ কৰা হ’ব । স্পেডেক্সৰ অৰ্থ হৈছে স্পেচ ডকিং পৰীক্ষা ।

মহাকাশত ডকিং কি ?

শ্ৰীহৰিকোটাৰ সতীশ ধাৱান মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ পৰা PSLV-C60 ৰ জৰিয়তে উৎক্ষেপণ কৰা হ’ব এই অভিযান । ইছৰোৰ মতে, স্পেডেক্স মিছন হৈছে পি এছ এল ভিৰ পৰা উৎক্ষেপণ কৰা দুখন সৰু মহাকাশযান ব্যৱহাৰ কৰি মহাকাশত ডকিং প্ৰদৰ্শনৰ বাবে ব্যয়বহুল প্ৰযুক্তি প্ৰদৰ্শন অভিযান । চন্দ্ৰত ভাৰতীয়ক অৱতৰণ কৰা, চন্দ্ৰৰ পৰা ভাৰতলৈ নমুনা ঘূৰাই অনা, ভাৰতীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ নিৰ্মাণ আৰু পৰিচালনা আদি অভিলাষী মহাকাশ অভিযানৰ বাবে এইটো অতি প্ৰয়োজনীয় প্ৰযুক্তি ।

এই মিছন কি ?

মহাকাশত ডকিং প্ৰযুক্তি অতি প্ৰয়োজনীয় যেতিয়া অংশীদাৰী অভিযানৰ লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ একাধিক ৰকেট উৎক্ষেপণৰ প্ৰয়োজন হয় । ইছৰোৰ মতে, স্পেডেক্স অভিযানত দুখন সৰু মহাকাশযান (প্ৰত্যেকৰে ওজন প্ৰায় ২২০ কিলোগ্ৰাম) আছে যিবোৰ পি এছ এল ভি-চি৬০য়ে স্বতন্ত্ৰভাৱে আৰু একেলগে ৫৫ ডিগ্ৰী অৱস্থাত ৪৭০ কিলোমিটাৰ বৃত্তাকাৰ কক্ষপথত উৎক্ষেপণ কৰিব, যাৰ স্থানীয় সময় চক্ৰ ৬৬ দিন ।

মহাকাশ ডকিং পৰীক্ষা প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ মিছন-

এই অভিযানৰ জৰিয়তে ভাৰতে মহাকাশ ডকিং প্ৰযুক্তি থকা বিশ্বৰ চতুৰ্থখন দেশ হিচাপে পৰিগণিত হ’বলৈ সাজু হৈছে । ৯ ডিচেম্বৰত পি এছ এল ভি-চি৫৯/প্ৰ’বাছ-৩ অভিযানৰ সফল উৎক্ষেপণৰ পিছত ইছৰোৰ অধ্যক্ষ তথা মহাকাশ বিভাগৰ সচিব এছ সোমনাথে কয় যে ডিচেম্বৰ মাহতে পি এছ এল ভি-চি৬০ উৎক্ষেপণৰ লগে লগে একেধৰণৰ অভিযান আহি আছে । সোমনাথে কয়, ‘এইটোৱে (PSLV-C60 mission) SPADEX নামৰ মহাকাশ ডকিং পৰীক্ষা এটা প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ ওলাইছে । ৰকেটখন এতিয়া সাজু হৈছে আৰু আমি উৎক্ষেপণৰ বাবে যোৱা চূড়ান্ত পৰ্যায়ৰ কাৰ্য্যকলাপৰ বাবে সাজু হৈছো ।’

মহাকাশ ডকিং প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত অভিলেখ সৃষ্টি কৰিবলৈ ওলাইছে ইছৰোৱে, ৩০ তাৰিখে উৎক্ষেপন কৰিব স্পেডেক্স মিছন

মহাকাশত মহাকাশ যান ডক আৰু আনডক কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় প্ৰযুক্তি বিকাশ আৰু প্ৰদৰ্শনৰ বাবে ভাৰতৰ SPADEX মিছন অহা ৩০ ডিচেম্বৰত উৎক্ষেপণ কৰা হ’ব বুলি ইছৰোৱে জানিবলৈ দিয়ে । শ্ৰীহৰিকোটাৰ সতীশ ধাৱান মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ পৰা PSLV-C60 ৰ জৰিয়তে উৎক্ষেপণ কৰা হ’ব এই অভিযান । এই অভিযানৰ জৰিয়তে ভাৰতে মহাকাশ ডকিং প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত বিশ্বৰ চতুৰ্থখন দেশ হোৱাৰ দিশত আগবাঢ়িছে ।

আগতীয়াকৈ পঞ্জীয়ন কৰি লঞ্চ ভিউ গেলেৰীৰ পৰা ইয়াক চাব পাৰিব বুলি ইছৰোৱে নিজৰ ৱেবছাইটত প্ৰকাশ কৰিছে । সোমবাৰে সন্ধিয়া ৬ বজাৰ পৰা আৰম্ভ হৈছে পঞ্জীয়ন প্ৰক্ৰিয়া । ইছৰোৰ মতে, স্পেডেক্স মিছন হৈছে পি এছ এল ভিৰ পৰা উৎক্ষেপণ কৰা দুখন সৰু মহাকাশযান ব্যৱহাৰ কৰি মহাকাশত ডকিং প্ৰদৰ্শনৰ বাবে ব্যয়বহুল প্ৰযুক্তি প্ৰদৰ্শন অভিযান । চন্দ্ৰত ভাৰতীয়ক অৱতৰণ কৰা, চন্দ্ৰৰ পৰা ভাৰতলৈ নমুনা ঘূৰাই অনা, ভাৰতীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ নিৰ্মাণ আৰু পৰিচালনা আদি অভিলাষী মহাকাশ অভিযানৰ বাবে এইটো অতি প্ৰয়োজনীয় প্ৰযুক্তি ।

মহাকাশত ডকিং প্ৰযুক্তি অতি প্ৰয়োজনীয় যেতিয়া অংশাদাৰী অভিযানৰ লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ একাধিক ৰকেট উৎক্ষেপণৰ প্ৰয়োজন হয় । ইছৰোৰ মতে, স্পেডেক্স অভিযানত দুখন সৰু মহাকাশযান (প্ৰত্যেকৰে ওজন প্ৰায় ২২০ কিলোগ্ৰাম) আছে যিবোৰ পি এছ এল ভি-চি৬০য়ে স্বতন্ত্ৰভাৱে আৰু একেলগে ৫৫ ডিগ্ৰী অৱস্থাত ৪৭০ কিলোমিটাৰ বৃত্তাকাৰ কক্ষপথত উৎক্ষেপণ কৰিব, যাৰ স্থানীয় সময় চক্ৰ ৬৬ দিন ।

মহাকাশ ডকিং পৰীক্ষা প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ মিছন-

মহাকাশত ডকিং কৌশলৰ প্ৰয়োজন হয় যেতিয়া সাধাৰণ অভিযানৰ লক্ষ্যত উপনীত হ’বলৈ একাধিক ৰকেট উৎক্ষেপণৰ প্ৰয়োজন হয় । এই অভিযানৰ জৰিয়তে ভাৰতে মহাকাশ ডকিং প্ৰযুক্তি থকা বিশ্বৰ চতুৰ্থখন দেশ হিচাপে পৰিগণিত হ’বলৈ সাজু হৈছে । ৯ ডিচেম্বৰত পি এছ এল ভি-চি৫৯/প্ৰ’বাছ-৩ অভিযানৰ সফল উৎক্ষেপণৰ পিছত ইছৰোৰ অধ্যক্ষ তথা মহাকাশ বিভাগৰ সচিব এছ সোমনাথে কয় যে ডিচেম্বৰ মাহতে পি এছ এল ভি-চি৬০ উৎক্ষেপণৰ লগে লগে একেধৰণৰ অভিযান আহি আছে । সোমনাথে কয়, ‘এইটোৱে (PSLV-C60 mission) SPADEX নামৰ মহাকাশ ডকিং পৰীক্ষা এটা প্ৰদৰ্শন কৰিবলৈ ওলাইছে । ৰকেটখন এতিয়া সাজু হৈছে আৰু আমি উৎক্ষেপণৰ বাবে যোৱা চূড়ান্ত পৰ্যায়ৰ কাৰ্য্যকলাপৰ বাবে সাজু হৈছো, সম্ভৱতঃ ডিচেম্বৰ মাহতেই ।’

মহাকাশত জীৱনে কেনেকৈ কাম কৰে ? ৰহস্য উন্মোচন কৰিব  ইছৰোৰ ‘POEM’ এ

মহাকাশৰ জগতখনত এতিয়া ভাৰত অন্বেষণৰ ক্ষেত্ৰত বহু আগুৱাই গৈছে । এই খণ্ডত আমাৰ দেশে আন এক আশ্চৰ্যকৰ কাম কৰিবলৈ ওলাইছে । প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতে থলুৱা ৰকেট ব্যৱহাৰ কৰি মহাকাশলৈ জৈৱিক পৰীক্ষা উৎক্ষেপন কৰিছে । পোলাৰ চেটেলাইট লঞ্চ ভেহিকেল (PSLV)ৰ পৰৱৰ্তী উৎক্ষেপণত মহাকাশলৈ তিনিটা জৈৱিক পৰীক্ষা প্ৰেৰণ কৰা হ’ব, য’ত ৰকেটত জীৱিত কোষ প্ৰেৰণ কৰা হ’ব ।

মহাকাশৰ শূন্যতাত জীৱক জীয়াই ৰখাটো অতি প্ৰত্যাহ্বানজনক কাম । ভাৰতে পালেং, লুবিয়া আৰু আন্ত্ৰিক বেক্টেৰিয়াৰ দৰে উদ্ভিদৰ পৰা জীৱিত জৈৱিক পদাৰ্থ পঠাব । পি এছ এল ভি অৰ্বিটেল এক্সপেৰিমেণ্টেল মডিউল-৪ (পি অ’ ই এম-৪)ত উৰণৰ বাবে তিনিটা ভিন্ন পৰীক্ষাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে । জনা যায় যে যিকোনো জীৱক মহাকাশত জীয়াই ৰখাটো এক প্ৰত্যাহ্বান, কাৰণ সকলো জীৱন সহায়ক ব্যৱস্থা এটা সৰু বন্ধ বাকচত যোগান ধৰিব লাগে ।

ইছৰোৰ অধ্যক্ষ ড০ এছ সোমনাথে কয়, ‘এই ধৰণৰ প্ৰথম প্ৰচেষ্টাত ইছৰোৱে ভাৰতৰ পৰা মহাকাশত জীৱন্ত জৈৱিক পৰীক্ষা চলাই আছে । আমি অতি সোনকালে জ্যোতিৰ্জীৱবিজ্ঞানৰ ওপৰত অধ্যয়ন আৰম্ভ কৰিব লাগিব  আৰু এতিয়া ইছৰোৱে পি এছ এল ভি পৰীক্ষামূলক প্লেটফৰ্ম ব্যৱহাৰ কৰি এটা সম্পূৰ্ণ নতুন কবিতা লিখিব আৰু ভাৰতীয় জীৱবিজ্ঞানীসকলক মহাকাশৰ প্ৰত্যাহ্বানপূৰ্ণ পৰিৱেশত জীৱন কেনেকৈ জীয়াই থাকিব পাৰে তাৰ সকলো দিশ অন্বেষণ কৰিবলৈ দিব ।

পি এছ এল ভিৰ পৰৱৰ্তী মিছন চি-৬০, অতি সোনকালে নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছে । এয়া এটা অতি বৃহৎ পৰীক্ষামূলক অভিযান, যাৰ মূল পৰীক্ষা হৈছে মহাকাশ ডকিং পৰীক্ষা (SPADEX), য’ত ইছৰোৱে প্ৰথমবাৰৰ বাবে মহাকাশত দুটা ভাৰতীয় উপগ্ৰহ ডকিং আৰু আনডকিং প্ৰদৰ্শন কৰিব । কিন্তু নতুন ধাৰণা আৰু প্ৰযুক্তিৰ পৰীক্ষণক প্ৰসাৰিত কৰাৰ প্ৰয়াসত ইছৰোৱে ভাৰতীয় ষ্টাৰ্ট-আপ আৰু নিজৰ ইন-হাউছ বৈজ্ঞানিক দলসমূহে নতুন ধাৰণা চেষ্টা কৰিবলৈ POEM প্লেটফৰ্ম উপলব্ধ কৰিছে । পৰৱৰ্তী অভিযানত পি এছ এল ভিৰ চতুৰ্থ পৰ্যায়ত ২৪টা পেলোড পৰীক্ষা কৰা হ’ব ।

ইছৰোৱে লাডাখত নিৰ্মাণ কৰিছে মহাকাশযান সদৃশ কোঠা ?  চৰ্চা চলিছে হেবিটেট ৱানৰ…

আজিৰ পৃথিৱী মহাকাশতো উপনীত হৈছে, য’ত মানুহৰ বাবে যোৱাটো প্ৰায় অসম্ভৱ আছিল । বৰ্তমান নাছাৰ দৰে বহু সংস্থাই ৰকেটৰ সহায়েৰে মহাকাশত উপনীত হৈছে আৰু মহাকাশচাৰীয়ে ইয়াৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছে । ভাৰতৰ মহাকাশ সংস্থাও এই ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি থকা নাই । যাত্ৰীক মহাকাশলৈ পঠোৱাৰ পূৰ্বে ইছৰোৱে এতিয়া হেবিটেট ৱান (Habitate One)ৰ দৰে এক পৰীক্ষা চলাইছে য’ত যাত্ৰীসকলক মহাকাশলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে মহাকাশৰ অভিজ্ঞতা দিয়া হয় ।

হেবিটেট-১ কি ?

ভাৰতীয় মহাকাশ সংস্থা ইছৰোৱে “হেবিটেট-১” নিৰ্মাণ কৰি আছে, যাক হাব-১ বুলিও কোৱা হয় । যি হৈছে ইছৰোৰ প্ৰথম “এনালগ মিছন”, য’ত মহাকাশচাৰীসকলক মহাকাশৰ পৰিস্থিতিৰ বাবে সাজু কৰা হয় আৰু প্ৰকৃত মহাকাশ অভিযানত যোৱাৰ পূৰ্বে তেওঁলোকক প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ইয়াৰ বিষয়ে সম্পূৰ্ণ তথ্য দিয়া হয় । শেহতীয়াকৈ বিজ্ঞানীসকলে ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল লাডাখৰ হিমালয়ৰ পৰ্বতমালাত তিনি সপ্তাহ ধৰি ইয়াৰ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰিছিল । দৰাচলতে ইছৰোৱে মহাকাশলৈ যোৱাৰ পূৰ্বে মহাকাশচাৰীসকলক মহাকাশৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে অৱগত কৰিবলৈ এই অনন্য পদ্ধতিৰ চেষ্টা কৰিছে ।

সংবাদ মাধ্যমৰ সৈতে হোৱা এক সাক্ষাৎকাৰত গুজৰাটৰ ফাৰ্ম আকাৰ মহাকাশ স্থপতি আস্থা কাচা-জালাই কয় যে এই চিমুলেচনে মহাকাশ অভিযানৰ পূৰ্বে সঁজুলি আৰু মহাকাশচাৰীসকলে সন্মুখীন হোৱা সমস্যাসমূহ চিনাক্ত আৰু সমাধান কৰাত সহায় কৰে । হেবিটেট-১ মহাকাশ গ্ৰেডৰ টেফ্লন ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মাণ কৰা হয় আৰু ঔদ্যোগিক ব্যৱহাৰৰ ফেনেৰে ইনচুলেট কৰা হয় । ইয়াত বিচনাৰ লগতে ষ্ট’ৱে ট্ৰে আছে যি উলিয়াই আনি ৱৰ্কষ্টেচন হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি । জৰুৰীকালীন কিট, সামগ্ৰী, শৌচাগাৰ, খাদ্য গৰম কৰিবলৈ পাকঘৰ আদি ৰখাৰ বাবে এটা ষ্ট’ৰ ৰুমো দিয়া হৈছে ।

কিয় বাছি লৈছিল লাডাখ ?

লাডাখ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষণা ডীন, অধ্যাপক সুব্ৰত শৰ্মাই কয় যে এবাৰ আমাৰ নিজা চিমুলেচন মিছন হ’লে আমি আমাৰ মহাকাশচাৰীসকলক প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ বিদেশী মহাকাশ সংস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব নালাগিব । এই প্ৰকল্পত বিশ্ববিদ্যালয়খনে ইছৰোৰ সৈতে সহযোগিতা আগবঢ়াইছে । অধ্যাপক ড০ শৰ্মাই কয় যে এই পৰীক্ষা লাডাখত কৰা হৈছে কাৰণ “ভৌগোলিকভাৱে ইয়াৰ শিল, বন্যাৰ্ত ভূখণ্ড আৰু মাটিৰ মংগল আৰু চন্দ্ৰৰ কিছু অংশত পোৱা সামগ্ৰী আৰু শিলৰ সৈতে সাদৃশ্য আছে, যাৰ বাবে ইয়াক মহাকাশ গৱেষণাৰ বাবে এক আশাব্যঞ্জক স্থান” কৰি তোলা হৈছে ।

চলিত মাহতে ইছৰোৱে কৰিব পাৰে এটা ডাঙৰ পৰীক্ষা ;  ইয়াৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰ কৰিব মহাকাশ অভিযানৰ ভৱিষ্যত

ইছৰোৱে তেওঁলোকৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছে।এই পৰীক্ষাৰ সফলতাই ভাৰতীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰ (বিএএছ) আৰু চন্দ্ৰযান-৪ অভিযানৰ সফলতা নিৰ্ধাৰণ কৰিব।

সেইকাৰণে এই অভিযানটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।ইছৰোৰ সূত্ৰ অনুসৰি, ভাৰতীয় মহাকাশ সংস্থাই চলিত মাহৰ ৩০ তাৰিখে স্পেডএক্স অভিযান আৰম্ভ কৰিব পাৰে। 

শ্ৰীহৰিকোটাৰ সতীশ ধাৱান মহাকাশ কেন্দ্ৰৰ প্ৰথম উৎক্ষেপণ পেডৰ পৰা ইয়াক উৎক্ষেপণ কৰা হ’ব।  উৎক্ষেপণৰ বাবে পিএছএলভি-চি৬০ ৰকেট  ব্যৱহাৰ কৰা হ’ব।

কিয়নো গগনযান-জি-১ অভিযান আৰম্ভ কৰাৰ বাবে দ্বিতীয় লঞ্চ পেড প্ৰস্তুত কৰা হৈছে।তাৰ বাবে প্ৰস্তুতিও অহা সপ্তাহৰ পৰা আৰম্ভ হ’ব। স্পেডেক্স অভিযানত, মহাকাশত দুখন পৃথক মহাকাশযান সংযোগ কৰা দেখুওৱা হ’ব। 

অক্টোবৰত, ইছৰোৰ মুৰব্বী ড. এছ. সোমনাথে কৈছিল যে ইছৰোৱে ডিচেম্বৰত স্পেডএক্স (স্পেচ ডকিং এক্সপেৰিমেণ্ট) অভিযান কৰিব পাৰে।  কিয়নো মহাকাশত ডকিং চন্দ্ৰযান-৪ৰ বাবে এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰযুক্তি।

ডকিং মানে হৈছে দুটা বেলেগ বেলেগ অংশক একেফালে আনি সংযোগ কৰা। এই সময়ত, স্পেডএক্সৰ উপগ্ৰহসমূহৰ একত্ৰীকৰণ কৰা হৈছে। এমাহৰ ভিতৰত সেই সমূহ সাজু হ’ব। ইয়াৰ পিছত, সেইবোৰ পৰীক্ষা কৰা হ’ব।

মহাকাশত দুটা বেলেগ বেলেগ বস্তু সংযোগ কৰাৰ এই প্ৰযুক্তিয়ে ভাৰতক ইয়াৰ মহাকাশ কেন্দ্ৰ নিৰ্মাণত সহায় কৰিব।ই চন্দ্ৰযান-৪ প্ৰকল্পতো সহায় কৰিব।স্পেডেক্সৰ অৰ্থ হৈছে যে একেটা উপগ্ৰহৰ দুটা অংশ থাকিব।

ইয়াক এটা ৰকেটত ৰাখি উৎক্ষেপণ কৰা হ’ব। এই দুয়োটাক মহাকাশৰ বিভিন্ন স্থানত এৰি দিয়া হ’ব।  ভৱিষ্যতে, এই প্ৰযুক্তিৰ আধাৰত ভাৰতীয় মহাকাশ কেন্দ্ৰও নিৰ্মাণ কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে।