ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা (ISRO)ৰ PSLV-C61/EOS-09 অভিযানৰ প্ৰস্তুতি চূড়ান্ত পৰ্যায়ত উপনীত হৈছে । ২০২৫ চনৰ ১৮ মে’ত পুৱা ৫:৫৯ বজাত সতীশ ধাৱান মহাকাশ কেন্দ্ৰ শ্ৰীহৰিকোটাৰ পৰা ISRO উৎক্ষেপণ কৰিবলৈ সাজু হৈছে । এয়া ইছৰোৰ ১০১ সংখ্যক উৎক্ষেপণ ।

শেহতীয়াকৈ মুকলি কৰা এটা ভিডিঅ’ই এই অভিযানৰ প্ৰস্তুতি আৰু অধিক আকৰ্ষণীয় কৰি তুলিছে । এই ভিডিঅ’টোত পি এছ এল ভি ৰকেটটো পেলোড ইন্টিগ্ৰেচন ফেচিলিটি (পি আই এফ)ৰ পৰা মোবাইল চাৰ্ভিচ টাৱাৰ (এম এছ টি)লৈ স্থানান্তৰ কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়া বন্দী কৰা হৈছে, যিটো উৎক্ষেপণৰ পূৰ্বে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ ।

ইছৰোৱে পি আই এফৰ পৰা এম এছ টিলৈ পি এছ এল ভি-চি৬১/ই অ’ এছ-০৯ৰ গতিবিধিৰ এটা টাইমলেপছ ভিডিঅ’ মুকলি কৰে, য’ত এই অভিযানৰ বাবে প্ৰস্তুতিৰ নিখুঁততা আৰু জটিলতা দেখুওৱা হৈছে । এই ভিডিঅ’টোত ইছৰোৰ অভিযান্ত্ৰিক দক্ষতা, দলীয় কাম আৰু সমৰ্পণ প্ৰতিটো ফ্ৰেমত বন্দী কৰা হৈছে ।

এই প্ৰক্ৰিয়াটো লঞ্চ পেডত চূড়ান্ত একীকৰণৰ বাবে ৰকেটটো প্ৰস্তুত কৰাৰ এক জটিল অংশ । ভিডিঅ’টোত পি এছ এল ভি ৰকেটটো কেনেদৰে সাৱধানতাৰে স্থানান্তৰ কৰা হয় তাক দেখুওৱা হৈছে ।

মিছনৰ উদ্দেশ্য-

পি এছ এল ভি-চি৬১ অভিযানত উন্নত ৰাডাৰ ইমেজিং উপগ্ৰহ EOS-09 (RISAT-1B) উপগ্ৰহ কঢ়িয়াই অনা হৈছে । এই উপগ্ৰহটোৰ ওজন ১৭১০ কিলোগ্ৰাম । চি-বেণ্ডত চিন্থেটিক এপাৰচাৰ ৰাডাৰ (SAR) আছে, যাৰ ফলত ই দিনে-নিশাই, সকলো বতৰতে উচ্চ ৰেজোলিউচনৰ ছবি ল’ব পাৰে ।

কৃষি, বন নিৰীক্ষণ, দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা, নগৰ পৰিকল্পনা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তাৰ দৰে ক্ষেত্ৰত সহায় কৰা ই অ’ এছ-০৯ৰ মূল উদ্দেশ্য । বিশেষকৈ জম্মু-কাশ্মীৰৰ পহলগামত সংঘটিত সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ দৰে শেহতীয়া নিৰাপত্তাজনিত ঘটনাৰ ওপৰত নজৰ ৰাখিব পৰা যাব । স্পৰ্শকাতৰ সীমান্ত আৰু উপকূলীয় অঞ্চলৰ ওপৰত চোৰাংচোৱাগিৰি বৃদ্ধিৰ বাবে এই উপগ্ৰহৰ নিয়োগ ক্ষিপ্ৰতাৰে কৰা হৈছে ।

৫২টা উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণৰ পৰিকল্পনা-

ইয়াৰ উপৰিও ভৱিষ্যতে ইছৰোৱে নিজৰ মহাকাশ সামৰ্থ্য আৰু অধিক বৃদ্ধি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে । অহা পাঁচ বছৰত ইছৰোৱে ব্যক্তিগত খণ্ডৰ সহযোগত ৫২টা উপগ্ৰহৰ নক্ষত্ৰমণ্ডল নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰিছে, যাৰ ফলত ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা, সীমান্ত নিৰীক্ষণ আৰু উপকূলীয় নিৰাপত্তা উন্নত হ’ব । ২০২৫-২০৩০ চনৰ ভিতৰত ইছৰোৱে ১৫০-২০০ৰো অধিক উপগ্ৰহ উৎক্ষেপণৰ লক্ষ্য ৰাখিছে । ইয়াৰ দ্বাৰা ১০০-১৫০ টা উপগ্ৰহ কক্ষপথত ৰখাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে, যিটো এক শক্তিশালী নিৰীক্ষণ ব্যৱস্থাত পৰিণত হ’ব ।

ভাৰতৰ প্ৰথমটো মানৱ মহাকাশ অভিযান ‘গগনযান’ এতিয়া ২০২৭ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত উৎক্ষেপণ কৰা হ’ব । পূর্বে ২০২২ চনত এই মিছন হোৱাৰ কথা আছিল যদিও এতিয়া প্রায় পাঁচ বছৰ পলম হৈছে ৷ এই জটিল অভিযান আৰম্ভ কৰিবলৈ এতিয়াও বহু কাৰিকৰী প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হ’বলগীয়া আছে । নাৰায়ণনে কয় যে চলিত বৰ্ষৰ শেষৰ ফালে প্ৰথমটো মানৱবিহীন অভিযান আৰম্ভ কৰা হ’ব । ইয়াৰ পিছত ২০২৬ চনত আৰু দুটা মানৱবিহীন অভিযান সম্পন্ন হ’ব ।

সংবাদমেলত ইছৰোৰ মুৰব্বীগৰাকীয়ে কয় যে, ‘এতিয়া ২০২৭ চনৰ প্ৰথম ত্ৰৈমাসিকত প্ৰথম মানৱ অভিযান আৰম্ভ হ’ব ।’ তেওঁ আৰু কয়, ‘ইছৰোৱে মহাকাশচাৰীক পৃথিৱীৰ নিম্ন কক্ষপথলৈ পঠোৱাৰ পূৰ্বে মানৱবিহীন অভিযানৰ অংশ হিচাপে মহাকাশলৈ অৰ্ধমানৱীয় ৰবট ‘ব্যোমমিত্ৰ’ প্ৰেৰণ কৰিব ।’

প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে ২০১৮ চনত স্বাধীনতা দিৱসৰ ভাষণত গগনযান অভিযানৰ কথা ঘোষণা কৰিছিল । ভাৰতৰ প্ৰথমটো মানৱ মহাকাশ উৰণৰ বাবে ২০২২ চনৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰা হৈছিল । কিন্তু কোভিড মহামাৰীয়ে মহাকাশচাৰীৰ প্ৰশিক্ষণত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছিল । মিছনৰ সৈতে জড়িত প্ৰযুক্তিসমূহ প্ৰস্তুত কৰিবলৈও অধিক সময় প্ৰয়োজন হৈছে ।

গগনযান অভিযানত মহাকাশচাৰীক পৃথিৱীৰ পৰা ৪০০ কিলোমিটাৰ ওপৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হ’ব আৰু কিছুদিনৰ পাছত তেওঁলোকক নিৰাপদে ঘূৰাই অনা হ’ব । ইয়াৰ বাবে ইছৰোৱে পৰিৱেশ নিয়ন্ত্ৰণ আৰু জীৱন সহায়ক ব্যৱস্থা (ECLSS) নামৰ এটা ব্যৱস্থা প্ৰস্তুত কৰিছে, যিয়ে মহাকাশযানখনৰ ভিতৰৰ উষ্ণতা, বায়ুৰ গুণাগুণ, চাপ আৰু আৰ্দ্ৰতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব । ইয়াৰ উপৰিও মহাকাশচাৰীসকলৰ পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু জীৱন-যাপনৰ পৰিৱেশ চম্ভালিব ।

নাৰায়ণনে কয়, ‘এইটো এটা অতি জটিল প্ৰক্ৰিয়া । কিন্তু মই ক’ব বিচাৰো যে ৯০ শতাংশ কাম সম্পূৰ্ণ হৈছে আৰু এতিয়া আমি চূড়ান্ত পৰীক্ষাৰ পৰ্যায়ত আছো । গগনযান অভিযান সফল হ’লে ৰাছিয়া, আমেৰিকা আৰু চীনৰ পাছত নিজাববীয়াকৈ মহাকাশলৈ মানুহ পঠোৱা চতুৰ্থখন দেশ হিচাপে পৰিগণিত হ’ব ভাৰত ।

ডিচেম্বৰ মাহত পি এছ এল ভি ৰকেটৰ দ্বাৰা উৎক্ষেপণ কৰা দুটা উপগ্ৰহৰ সৈতে কৰা মহাকাশ ডকিং পৰীক্ষা সফল হোৱা বুলি নাৰায়ণনে কয় । এতিয়া ইছৰোৱে ইয়াৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ৰ স্পেডেক্স-২ প্ৰস্তুত কৰিছে । ইয়াৰ প্ৰস্তাৱ শীঘ্ৰে চৰকাৰলৈ প্ৰেৰণ কৰা হ’ব বুলিও তেওঁ কয় ।

মহাকাশ দুৰ্যোগৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চনদৰ মুৰব্বী হ’ল ভাৰতীয় মহাকাশ গৱেষণা সংস্থা চমুকৈ ইছৰো । ‘মহাকাশ আৰু বৃহৎ দুৰ্যোগৰ আন্তৰ্জাতিক চনদ’ৰ প্ৰমুখ হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হৈছে ইছৰোক । ২০২৫ বৰ্ষৰ এপ্ৰিল মাহৰ পৰা পৰৱৰ্তী ছমাহলৈকে ইছৰো এই ভূমিকাত থাকিব । ইছৰোৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰিম’ট চেন্সিং চেণ্টাৰত ১৪-১৭ এপ্ৰিলৰ পৰা এই চনদৰ ৫৩ সংখ্যক বৈঠক অনুষ্ঠিত হয় । এই বৈঠকতে ইছৰোক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চনদৰ মুৰব্বী হিচাপে নিৰ্বাচিত কৰা হয় । বিশ্বৰ শীৰ্ষ মহাকাশ সংস্থাসমূহৰ প্ৰতিনিধিসকলে এই বৈঠকত অংশগ্ৰহণ কৰে । বৈঠকত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ হায়দৰাবাদত উপস্থিত হয় ২২ গৰাকী বিদেশী প্ৰতিনিধি ।

বিশ্ব দুৰ্যোগ পৰিচালনাত কৰিব সহায়-

ইছৰোৱে এক বিবৃতিত কয় যে ভাৰত এই চনদৰ স্বাক্ষৰকাৰী, যিখন চনদৰ ২০২৫ চনত ২৫ বছৰ সম্পূৰ্ণ হ’ব । ইছৰো ইয়াৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সদস্য । চনদখনে ১৭টা সদস্য সংস্থাৰ বাবে সহযোগিতামূলক কাঠামো হিচাপে কাম কৰে । এই চনদখনে সমগ্ৰ বিশ্বৰ দুৰ্যোগ পৰিচালনাৰ বাবে পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণৰ তথ্য উপলব্ধ কৰে । ইছৰোৰ অধ্যক্ষ ভি নাৰায়ণনে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চনদৰ ব’ৰ্ডৰ সদস্যসকলক সম্বোধন কৰি দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনা সমৰ্থনৰ বাবে মহাকাশ প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত চনদৰ প্ৰতি তেওঁৰ দায়বদ্ধতাৰ কথা উল্লেখ কৰে ।

শনিবাৰে ইছৰোৱে কয় যে চন্দ্ৰযান-৪ সন্দৰ্ভত ৰাষ্ট্ৰীয় বিজ্ঞান সভাৰ আয়োজন কৰা হৈছে । চন্দ্ৰৰ পৰা নমুনা ঘূৰাই অনাৰ বাবে চন্দ্ৰযান-৪ অভিযানৰ বিষয়টোক লৈ এই বৈঠক অনুষ্ঠিত হয় । ১৬ এপ্ৰিলত অনুষ্ঠিত এই বৈঠকত মহাকাশ বিজ্ঞানৰ সৈতে জড়িত বহু লোকে অংশগ্ৰহণ কৰে । ইয়াৰে আধা সংখ্যক আছিল ১২খন গৱেষণা প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰতিনিধি । ইছৰোৰ বৈজ্ঞানিক সচিব এম গণেশ পিল্লাই অনুষ্ঠানৰ সময়ত চন্দ্ৰযান-৪ অভিযানৰ প্ৰেক্ষাপটত ৰাষ্ট্ৰীয় বৈঠকৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে ।