বাংলাদেশত শ্বেখ হাছিনাই ক্ষমতা হেৰুৱাৰ পিছত চুবুৰীয়া ৰাষ্ট্ৰ ভাৰতৰ সৈতে দেশখনৰ সম্পৰ্ক ক্ৰমাগতভাৱে অৱনতি ঘটিছে । শেহতীয়াকৈ বাংলাদেশৰ অন্তৱৰ্তীকালীন চৰকাৰৰ উপদেষ্টা মহম্মদ ইউনুছে ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চলক ‘লেণ্ড লক’ বুলি অভিহিত কৰিছিল, যাৰ বাবে তীব্ৰ সমালোচনাৰ সৃষ্টি হৈছে । এতিয়া ভাৰতে বাংলাদেশক দিয়া গুৰুত্বপূৰ্ণ ট্ৰেন্সশ্বিপমেণ্ট সুবিধা বাতিল কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছে ।
ভাৰতে বন্ধ কৰি দিলে এই সুবিধা-
এই সুবিধাৰ অধীনত বাংলাদেশৰ ৰপ্তানি সামগ্ৰী ভাৰতীয় স্থল শুল্ক ষ্টেচন (LCS), বন্দৰ আৰু বিমানবন্দৰৰ জৰিয়তে তৃতীয় দেশলৈ পৰিবহণৰ অনুমতি দিয়া হৈছিল । কিন্তু এতিয়া ভাৰতে এই সুবিধা বাতিল কৰাৰ পিছত নেপাল, ভূটান, ম্যানমাৰৰ দৰে চুবুৰীয়া দেশৰ সৈতে বাংলাদেশৰ বাণিজ্যত প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে । ভাৰতৰ এই পদক্ষেপক মহম্মদ ইউনুছৰ বক্তব্যৰ প্ৰতিক্ৰিয়া হিচাপে দেখা গৈছে, য’ত তেওঁ উত্তৰ-পূব অঞ্চলত চীনৰ অৰ্থনীতি সম্প্ৰসাৰণৰ পোষকতা কৰিছিল আৰু ইয়াক ‘লেণ্ডলক’ বুলি অভিহিত কৰিছিল ।
এই সিদ্ধান্ত কেন্দ্ৰীয় পৰোক্ষ কৰ আৰু শুল্ক ব’ৰ্ডে যোৱা ৮ এপ্ৰিলত জাৰি কৰা এক বিজ্ঞপ্তিযোগে লোৱা হৈছে । এই অধিসূচনাত কোৱা হৈছে যে, ‘২৯ জুন, ২০২০ তাৰিখৰ বিজ্ঞপ্তিখন তৎকালীনভাৱে কাৰ্যকৰী হোৱাকৈ বাতিল কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছে, য’ত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ইতিমধ্যে ভাৰতত প্ৰৱেশ কৰা সামগ্ৰীক সেই বিজ্ঞপ্তিটোত দিয়া পদ্ধতি অনুসৰি ভাৰতীয় ভূখণ্ডৰ পৰা ওলাই যাবলৈ দিয়া হ’ব পাৰে ।’
বাণিজ্য বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, এই সুবিধা প্ৰত্যাহাৰৰ ফলত বস্ত্ৰ, জোতা, ৰত্ন আৰু গহনাকে ধৰি কেইবাটাও ভাৰতীয় ৰপ্তানি খণ্ডই লাভৱান হ’ব বুলি আশা কৰা হৈছে । এইবোৰ এনে উদ্যোগ য’ত বাংলাদেশ শক্তিশালী প্ৰতিযোগী, বিশেষকৈ পোছাকৰ ক্ষেত্ৰত ।
কি কৈছিল মহম্মদ ইউনুছে ?
মহম্মদ ইউনুছে শেহতীয়াকৈ চাৰিদিনীয়া চীন ভ্ৰমণৰ সময়ত ভাৰতৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চলক “সমুদ্ৰত প্ৰৱেশৰ কোনো সুবিধা নথকা” “ভূমি আবদ্ধ” বুলি অভিহিত কৰিছিল আৰু বাংলাদেশক এই অঞ্চলৰ মূল দুৱাৰমুখ বুলি অভিহিত কৰিছিল । দক্ষিণ এছিয়াৰ একমাত্ৰ সাগৰৰ ৰক্ষক হিচাপে ঢাকাক অভিহিত কৰি মুখ্য উপদেষ্টা ইউনুছে চীনক বাংলাদেশত অৰ্থনৈতিক উপস্থিতি বৃদ্ধি কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল ।
বেইজিঙত এক উচ্চ পৰ্যায়ৰ আলোচনাত ইউনুছে কৈছিল- ‘ভাৰতৰ পূব অংশ ভাৰতৰ সাতখন ৰাজ্যক সাত ভনী বুলি কোৱা হয় । এয়া ভাৰতৰ আশে-পাশে স্থলপথত আবদ্ধ অঞ্চল । সাগৰত উপনীত হোৱাৰ কোনো বাট নাই । গতিকে ইয়াৰ দ্বাৰা এক বৃহৎ সম্ভাৱনা মুকলি হয়, ই চীনৰ অৰ্থনীতিৰ সম্প্ৰসাৰণ হ’ব পাৰে ।‘
ইউনুছৰ মন্তব্যৰ প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰি বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰী এছ জয়শংকৰে বাংলাদেশক সমালোচনা কৰি কয় যে ভাৰতে সহযোগিতা এক সংহত পন্থা আৰু নিৰ্বাচিত বিষয়বস্তুৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নহয় বুলি বিশ্বাস কৰে । বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰীগৰাকীয়ে কয় যে, ‘আটাইবোৰ কথাৰ পাছতো বংগ উপসাগৰত আমাৰ আটাইতকৈ দীঘল উপকূল আছে, যিটো প্ৰায় ৬৫০০ কিলোমিটাৰ ।‘
তেওঁ কয় যে ভাৰতে কেৱল বিমষ্টেকৰ পাঁচ সদস্যৰ সৈতে সীমান্ত ভাগ-বতৰা কৰাই নহয়, ইয়াৰে অধিকাংশকে সংযোগ কৰাই নহয়, ভাৰত উপমহাদেশ আৰু আছিয়ানৰ মাজতো যথেষ্ট সংযোগ প্ৰদান কৰে । আমাৰ উত্তৰ-পূব অঞ্চলটো বিশেষকৈ বিমষ্টেকৰ বাবে সংযোগ কেন্দ্ৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে, য’ত পথ, ৰে’লৱে, জলপথ আৰু পাইপলাইনৰ বিশাল নেটৱৰ্ক আছে ।
