মঙলবাৰে লোকসভাত উত্থাপন কৰা হয় ‘এক দেশ, এক নিৰ্বাচন’ বিধেয়ক । আইন মন্ত্ৰী অৰ্জুন ৰাম মেঘৱালে সদনত উত্থাপন কৰে বিধেয়কখন । সদনত চলি থকা আলোচনাৰ সময়ত কংগ্ৰেছ, সমাজবাদী পাৰ্টি, তৃণমূল কংগ্ৰেছৰ দৰে বিৰোধী দলে বিধেয়কখনৰ বিৰোধিতা কৰে । ইয়াৰ পূৰ্বে যোৱা বৃহস্পতিবাৰে কেন্দ্ৰীয় কেবিনেটে ‘এক দেশ, এক নিৰ্বাচন’ বিধেয়কত অনুমোদন জনাইছিল ।

প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে প্ৰথমে ২০১৯ চনৰ ৭৩ সংখ্যক স্বাধীনতা দিৱস উপলক্ষে এক দেশ এক নিৰ্বাচনৰ ধাৰণা আগবঢ়াইছিল । তেওঁ কৈছিল যে দেশৰ একত্ৰীকৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া সদায় অব্যাহত থাকিব লাগে । ২০২৪ চনৰ স্বাধীনতা দিৱস উপলক্ষেও প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে এই সন্দৰ্ভত নিজৰ মতামত প্ৰকাশ কৰিছিল ।

‘এক দেশ এক নিৰ্বাচন’ কি ?

এই প্ৰস্তাৱৰ উদ্দেশ্য সমগ্ৰ দেশতে লোকসভা আৰু বিধানসভাৰ বাবে একেলগে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰা । বৰ্তমান সময়ত লোকসভা আৰু বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন পৃথকে পৃথকে অনুষ্ঠিত হয় । হয়তো পাঁচ বছৰীয়া কাৰ্যকাল সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত অথবা কোনো কাৰণত চৰকাৰ ভংগ হ’লে অনুষ্ঠিত হয় নিৰ্বাচন । ইয়াৰ ব্যৱস্থা ভাৰতীয় সংবিধানত কৰা হৈছে । বিভিন্ন ৰাজ্যৰ বিধানসভাৰ কাৰ্যকাল বিভিন্ন সময়ত শেষ হয় আৰু সেই অনুসৰি সেই ৰাজ্যত বিধানসভা নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয় । অৱশ্যে কিছুমান ৰাজ্যত বিধানসভা আৰু লোকসভা নিৰ্বাচন একেলগে অনুষ্ঠিত হয় । ইয়াৰ ভিতৰত অৰুণাচল প্ৰদেশ, অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ, ওড়িশা, ছিকিমৰ দৰে ৰাজ্যসমূহো আছে । য’ত ৰাজস্থান, মধ্যপ্ৰদেশ, তেলেংগানা, ছত্তীশগড়, মিজোৰামৰ দৰে ৰাজ্যত লোকসভা নিৰ্বাচনৰ ঠিক আগতেই নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল, তেনে ক্ষেত্ৰত লোকসভা নিৰ্বাচন শেষ হোৱাৰ ছমাহৰ ভিতৰত হাৰিয়ানা, জম্মু-কাশ্মীৰ, মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু ঝাৰখণ্ডত নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল ।

প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে দীৰ্ঘদিন ধৰি এক দেশ এক নিৰ্বাচনৰ সমৰ্থন কৰি আহিছে । প্ৰধানমন্ত্ৰীয়ে ২০১৯ চনৰ স্বাধীনতা দিৱসত এক দেশ এক নিৰ্বাচনৰ বিষয়টো উত্থাপন কৰিছিল । তাৰ পিছৰে পৰা বহুবাৰ বিজেপিয়ে এখন দেশ, এটা নিৰ্বাচনৰ কথা কৈছে ।

এক দেশ এক নিৰ্বাচন বিতৰ্কৰ আঁৰৰ কাৰণ কি ?

প্ৰকৃততে আইন আয়োগৰ খচৰা প্ৰতিবেদনৰ পিছত ২০১৮ চনত এখন দেশৰ নিৰ্বাচনৰ বিতৰ্ক আৰম্ভ হৈছিল । সেই প্ৰতিবেদনত অৰ্থনৈতিক কাৰণ উল্লেখ কৰা হৈছিল । আয়োগে কয় যে ২০১৪ চনৰ লোকসভা নিৰ্বাচন আৰু তাৰ পিছত অনুষ্ঠিত বিধানসভা নিৰ্বাচনত ব্যয় প্ৰায় একেই আছিল । কিন্তু একেলগে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হ’লে এই ব্যয় ৫০:৫০ অনুপাতত ভাগ হ’ব ।

চৰকাৰক দাখিল কৰা খচৰা প্ৰতিবেদনত আইন আয়োগে কৈছিল যে ১৯৬৭ চনৰ পিছত একেলগে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াটো ব্যাহত হৈছিল । আয়োগে কয় যে স্বাধীনতাৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত দেশত এটা দলে শাসন কৰিছিল আৰু আঞ্চলিক দলসমূহ দুৰ্বল আছিল । লাহে লাহে আন দলবোৰ শক্তিশালী হৈ বহু ৰাজ্যত ক্ষমতালৈ আহিছিল । একে সময়তে সংবিধানৰ ৩৫৬ নং অনুচ্ছেদৰ ব্যৱহাৰে একেলগে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰাৰ প্ৰক্ৰিয়াতো ব্যাঘাত জন্মাইছিল । এতিয়া দেশৰ ৰাজনীতিত পৰিৱৰ্তন হৈছে । বহু ৰাজ্যত আঞ্চলিক দলৰ সংখ্যা যথেষ্ট বৃদ্ধি পাইছে । একে সময়তে বহু ৰাজ্যত তেওঁলোকৰ চৰকাৰো আছে ।

প্ৰথমবাৰৰ বাবে কেতিয়া একেলগে নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হৈছিল ?

স্বাধীনতাৰ পিছত ১৯৫১-৫২ চনত দেশত প্ৰথম নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয় । তাৰ পাছত লোকসভা নিৰ্বাচনৰ সমান্তৰালকৈ ৰাজ্যৰ বিধানসভাৰ বাবেও নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হ’ল । ইয়াৰ পিছত ১৯৫৭, ১৯৬২ আৰু ১৯৬৭ চনত একেলগে লোকসভা আৰু ৰাজ্যিক বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয় । ১৯৬৮-৬৯ চনৰ পিছত এই ধাৰা ভাঙি যায়, কিয়নো বিভিন্ন কাৰণত কিছুমান বিধানসভা ভংগ কৰা হয় ।

এক দেশ এক নিৰ্বাচন ওপৰত আয়োজিত ৱেবিনাৰত উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ প্ৰাক্তন ন্যায়াধীশ ন্যায়াধীশ এ কে ছিক্ৰিয়ে কৈছিল, ‘এক দেশ-এক নিৰ্বাচন নতুন ধাৰণা নহয় । স্বাধীন ভাৰতৰ প্ৰথম চাৰিটা সাধাৰণ নিৰ্বাচন এনেদৰে অনুষ্ঠিত হৈছিল । ন্যায়াধীশ ছিক্ৰিয়ে কয়, ‘এক দেশ, এক নিৰ্বাচন প্ৰক্ৰিয়াৰ পৰিৱৰ্তন ১৯৬০ চনৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল যেতিয়া অকংগ্ৰেছ দলসমূহে ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত চৰকাৰ গঠন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল । ইয়াৰ ভিতৰত আছিল উত্তৰ প্ৰদেশ, বংগ, পঞ্জাৱ, হাৰিয়ানা । ইয়াৰ পিছত ১৯৬৯ চনত কংগ্ৰেছৰ বিভাজন আৰু তাৰ পিছত ১৯৭১ চনৰ যুদ্ধৰ পিছত মধ্যকালীন নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হয় আৰু ইয়াৰ পিছত বিধানসভা নিৰ্বাচনৰ তাৰিখ কেতিয়াও সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ লগত মিল নাথাকিল আৰু পৃথক নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হ’বলৈ ধৰিলে ।

এই প্ৰস্তাৱ কেনেকৈ গৃহীত হ’ব ?

ৰাজ্যসভাৰ প্ৰাক্তন মহাসচিব দেশ দীপক শৰ্মাই এক সাক্ষাৎকাৰত কয়, ‘এক দেশ-এক নিৰ্বাচন’ সন্দৰ্ভত এক প্ৰক্ৰিয়া কৰিব লাগিব য’ত সাংবিধানিক সংশোধনী আৰু ৰাজ্যসমূহৰ অনুমোদনো অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব । এই বিধেয়কখন প্ৰথমে সংসদত গৃহীত কৰিব লাগিব । এটা বাধা বুলি কোৱা হয় যে ইয়াক কাৰ্যকৰী কৰাৰ আগতে বিধানসভাসমূহ ভংগ কৰিব লাগিব । কিন্তু এয়া নহয়, ৰাজ্যসভা গঠন হ’লে আৰু তাত বহু সদস্য আহিলে, তেওঁলোকৰ এক তৃতীয়াংশ কেনেকৈ অৱসৰ ল’ব সেই প্ৰশ্নৰ উত্থাপিত হ’ল । তেওঁলোকৰ কাৰ্যকাল হ্ৰাস কৰাটো প্ৰয়োজনীয় নহয়, যিবোৰ ৰাজ্যৰ সময় সম্পূৰ্ণ হোৱা নাই সেইবোৰ ৰাজ্যক অতিৰিক্ত সময় দিয়াটোও সম্ভৱ ।

এতিয়া প্ৰশ্ন উত্থাপন হৈছে যে ৰাজ্যৰ বিধানসভাসমূহ কেনেকৈ ভংগ হ’ব ?  ইয়াৰ দুটা উত্তৰ – প্ৰথমতে ৰাষ্ট্ৰপতিৰ জৰিয়তে ৰাজ্যত ৩৫৬ অনুচ্ছেদ আৰোপ কৰিব লাগে কেন্দ্ৰই । দ্বিতীয়তে, সংশ্লিষ্ট ৰাজ্যসমূহৰ চৰকাৰে নিজেই তেনে কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিব লাগে ।

কোবিন্দ সমিতিৰ পৰামৰ্শ কি ?

একেলগে নিৰ্বাচনৰ বাবে দিয়া পৰামৰ্শ দুটা পৰ্যায়ত কাৰ্যকৰী কৰা হ’ব বুলি সমিতিখনে প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰিছে । প্ৰথম পৰ্যায়ত লোকসভা আৰু বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন একেলগে অনুষ্ঠিত হ’ব । দ্বিতীয় পৰ্যায়ত সাধাৰণ নিৰ্বাচনৰ ১০০ দিনৰ ভিতৰত স্থানীয় সংস্থাৰ নিৰ্বাচন (পঞ্চায়ত আৰু পৌৰসভা) অনুষ্ঠিত হ’ব । ইয়াৰ অধীনত সকলো নিৰ্বাচনৰ বাবে একেধৰণৰ ভোটাৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰা হ’ব । ইয়াৰ বাবে সমগ্ৰ দেশতে বিতং আলোচনা আৰম্ভ কৰা হ’ব । এটা কাৰ্যকৰীকৰণ গোটো গঠন কৰা হ’ব ।

নিৰ্বাচন আয়োগৰ স্থিতি কি ?

নিৰ্বাচন আয়োগে একেলগে লোকসভা আৰু বিধানসভা নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰিব পাৰে বুলি বহুবাৰ কৈছে । মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত ৰাজীৱ কুমাৰৰ মতে, সংসদীয় আৰু ৰাজ্যিক বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন একেলগে অনুষ্ঠিত কৰাৰ বিষয়টো নিৰ্বাচন আয়োগৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত নপৰে । তেওঁ কয় যে ইয়াৰ লগত নিশ্চিতভাৱে বহুত লজিষ্টিক জড়িত হৈ আছে, বহুত বিঘিনি জড়িত হৈ আছে, কিন্তু সেয়া আইনসভাই সিদ্ধান্ত ল’ব লাগিব । তেওঁ কৈছিল যে নিশ্চিতভাৱে যদি এই কাম কৰা হয় তেন্তে আমি চৰকাৰক আমাৰ স্থিতি জনাইছো যে প্ৰশাসনিকভাৱে আয়োগে ইয়াক চম্ভালিব পাৰে ।