বিশ্ব জৈৱ বৈচিত্ৰ্য দিৱস – ইতিহাস আৰু গুৰুত্ব

জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কেৱল উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ গণনা নহয়, ই পৃথিৱীৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য আৰু ভাৰসাম্যৰ ভেটি । বৰ্তমান জলবায়ু সংকট, বনাঞ্চল ধ্বংস আৰু মানুহৰ হস্তক্ষেপে প্ৰাকৃতিক ব্যৱস্থাক অস্থিৰ কৰি তোলাৰ লগে লগে জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি গুৰুতৰ ভাবুকি আহিছে । শেহতীয়া গৱেষণাৰ পৰাও দেখা গৈছে যে জৈৱ বৈচিত্ৰ্যত হস্তক্ষেপ কৰিলে নতুন সংক্ৰমণৰ সৃষ্টি হ’ব পাৰে ।

প্ৰতি বছৰে ২২ মে’ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় জৈৱ বৈচিত্ৰ্য দিৱস পালন কৰা হয়, কিন্তু এই তাৰিখ আৰু সংকল্পসমূহে কিবা প্ৰভাৱ পেলাইছেনে ? ২০২০ চনত যেতিয়া সমগ্ৰ বিশ্বই ক’ৰ’না মহামাৰীৰ সৈতে যুঁজি আছিল, তেতিয়া বিজ্ঞানীসকলে সকীয়াই দিছিল যে বনাঞ্চলত মানুহৰ হস্তক্ষেপ আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্যত হস্তক্ষেপই এনে সংক্ৰমণৰ প্ৰধান কাৰণ ।

১৯৯৩ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘই প্ৰণয়ন কৰা বহনক্ষম উন্নয়নৰ কৌশলৰ কেন্দ্ৰীয় বিষয় আছিল জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ । এই প্ৰস্তাৱৰ লক্ষ্য আছিল বিশ্বৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰক সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ নতুন সুযোগ বিচাৰি উলিওৱা । কিন্তু সকলো ঘোষণা আৰু শীৰ্ষ সন্মিলনৰ পিছতো জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ সংকট গভীৰ হৈ পৰিছে ।

প্ৰকৃতিয়ে আমাক দিয়া আটাইতকৈ ডাঙৰ উত্তৰাধিকাৰ হৈছে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য– ই হৈছে পৃথিৱীৰ প্ৰতিটো জীৱ, প্ৰতিটো উদ্ভিদ আৰু প্ৰতিটো অণুজীৱৰ জৰিয়তে সৃষ্টি হোৱা জীৱনৰ অবিচ্ছেদ্য অংগ । জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতিটো ৰূপে আমাৰ পৰিৱেশক জীৱন্ত শক্তি প্ৰদান কৰে, ই কেৱল জীৱনক জীয়াই ৰখাই নহয় আমাৰ অস্তিত্ব বজাই ৰখাতো সহায় কৰে । কিন্তু আজি মানুহৰ কাৰ্যকলাপৰ বাবে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য ভয়াৱহ বিপদত পৰিছে । নিৰ্বিচাৰে বনাঞ্চল ধ্বংস, প্ৰদূষণ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আদি সমস্যাই এই অমূল্য ঐতিহ্যক ধ্বংস কৰি আছে ।

২২ মে’ত উদযাপন কৰা বিশ্ব জৈৱ বৈচিত্ৰ্য দিৱস , আমাক সোঁৱৰাই দিয়াৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অনুষ্ঠান যে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কেৱল পৰিৱেশৰ অংগ নহয় বৰঞ্চ আমাৰ জীৱনৰ এক অবিচ্ছেদ্য অংগ । এই দিনটোৱে আমাক জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণৰ পদক্ষেপ ল’বলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰে, যাতে আমাৰ ভৱিষ্যত প্ৰজন্মইও এই আচৰিত পৃথিৱীখনৰ সম্পূৰ্ণ সৌন্দৰ্য্য অনুভৱ কৰিব পাৰে ।

বিশ্ব জৈৱ বৈচিত্ৰ্য দিৱস – ইতিহাস

জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ গুৰুত্বৰ বিষয়ে বুজাই দিয়াৰ লগতে ইয়াৰ সংৰক্ষণৰ বিষয়ে মানুহক সজাগ কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে প্ৰতি বছৰে ২২ মে’ত বিশ্ব জৈৱ বৈচিত্ৰ্য দিৱস পালন কৰা হয় । এই দিনটোৱে আমাক সোঁৱৰাই দিয়ে যে পৃথিৱীৰ জৈৱ বৈচিত্ৰ্য কেৱল সুন্দৰেই নহয়, আমাৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ বাবেও অপৰিহাৰ্য ।

এই দিৱস ৰাষ্ট্ৰসংঘই আৰম্ভ কৰিছিল । ইয়াৰ পূৰ্বে এই দিনটো ২৯ ডিচেম্বৰত পালন কৰা হৈছিল, কাৰণ ১৯৯৩ চনৰ এই দিনটোতে জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সম্পৰ্কীয় সন্ধি (CBD) বলবৎ হৈছিল । কিন্তু ২০০০ চনত ৰাষ্ট্ৰসংঘই ইয়াক ২২ মে’লৈ সলনি কৰে, কিয়নো ১৯৯২ চনৰ এই দিনটোতে নাইৰোবিত চি বি ডি পাঠ্য গ্ৰহণ কৰা হয়, যিটো জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ বিশ্বব্যাপী সংৰক্ষণৰ ভিত্তি হৈ পৰে ।

প্ৰতি বছৰে এই দিৱসৰ বিষয়বস্তু বেলেগ বেলেগ, য’ত এটা বিশেষ বিষয়ৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়, যেনে পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ পুনৰুদ্ধাৰ, প্ৰকৃতি আৰু উন্নয়নৰ মাজত ভাৰসাম্য ৰক্ষা ইত্যাদি ।

উল্লেখ্য যে, বিশ্বৰ ১৭খন দেশৰ ভিতৰত ভাৰত অন্যতম য’ত সৰ্বাধিক জৈৱ বৈচিত্ৰ্য পোৱা যায় । মাত্ৰ ২.৪% ভূ-খণ্ড থকা ভাৰতবৰ্ষত বিশ্বৰ ৮% প্ৰজাতিৰ জীৱ-জন্তুৰ বাসস্থান । ইয়াত ৪৫ হাজাৰতকৈ অধিক উদ্ভিদ আৰু প্ৰায় ৯১ হাজাৰ প্ৰাণী প্ৰজাতি অন্তৰ্ভুক্ত আছে । ভাৰতৰ বৈচিত্ৰময় জলবায়ু, ভৌগোলিক পৰিৱেশ, আৰু সাংস্কৃতিক বৈচিত্ৰ্যই এক চহকী জৈৱ বৈচিত্ৰ্যক বিকাশৰ অনুমতি দিছে ।

ভাৰতত ৪৪% মাটিত খেতি কৰা হয় আৰু ২৩% ভূমি বনাঞ্চলৰ । কিন্তু দ্ৰুত নগৰীকৰণ, বনাঞ্চল ধ্বংস, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু জীৱ-জন্তুৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থান হ্ৰাসে এই সম্পদ ধ্বংস কৰি আছে ।

ভাৰতত ৯০০ৰো অধিক প্ৰজাতি বিলুপ্তপ্ৰায় আৰু সামুদ্ৰিক পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ প্ৰায় ১২০০ প্ৰজাতিৰ তৎকালীন সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজন । ভাৰতীয় বিজ্ঞানীসকলৰ গৱেষণাৰ পৰা এইটোও অনুমান কৰা হৈছে যে জৈৱ বৈচিত্ৰ্যৰ ভাৰসাম্যহীনতা, মানুহ-বন্যপ্ৰাণীৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-কলাপ আৰু ভূমি ব্যৱহাৰৰ পৰিৱৰ্তনে নতুন সংক্ৰমণৰ সূচনা কৰিব পাৰে । দেশৰ পশ্চিম ঘাট, পূব হিমালয় আৰু ভাৰত-বাৰ্মিজ অঞ্চলৰ দৰে অঞ্চলক ‘হটস্পট’ হিচাপে চিনাক্ত কৰা হৈছে- যিবোৰ অঞ্চলত জৈৱ বৈচিত্ৰ্য চহকী যদিও ভাবুকিৰ সন্মুখীনো হৈছে ।

Also Read : অতিমাত্ৰা চিন্তাত পৰিশ্ৰান্ত নেকি আপুনি ? জানক অত্যধিক চিন্তাই শৰীৰত কেনেধৰণৰ প্ৰভাৱ পেলাই…