চীনে বিগত ২০২৫ চনৰ জুলাই মাহত প্ৰায় ১৬৭.৮ বিলিয়ন ডলাৰ ব্যয় সাপেক্ষে এই সপোনৰ প্ৰকল্পটোৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল ।

তিব্বতত ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ (যাক চীনত য়াৰলুং ছাংপো বুলি জনা যায়) ওপৰত চীনে নিৰ্মাণ কৰি থকা বিশ্বৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ জলবিদ্যুৎ প্ৰকল্পটোক লৈ এতিয়া বিশ্বজুৰি তীব্ৰ চাঞ্চল্যৰ সৃষ্টি হৈছে । আশ্চৰ্যজনকভাৱে, এইবাৰ কোনো বিদেশী সংস্থা নহয়, বৰং চীনৰ নিজৰ বিজ্ঞানীসকলৰ এটা নতুন গৱেষণাতহে এই মেগা ডেমটোৰ সুৰক্ষাক লৈ এক ভয়ংকৰ তথ্য পোহৰলৈ আহিছে । গৱেষণাটোৰ মতে, যিটো স্থানত এই বিশাল বান্ধটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, তাৰ ঠিক তলিৰেই পাৰ হৈ গৈছে এটা অতি সক্ৰিয় ফল্ট লাইন (Active Fault Line) । ইয়াৰ ফলত ভৱিষ্যতে এক ডাঙৰ ভূমিকম্পই সমগ্ৰ অঞ্চলটোত প্ৰলয়ৰ সৃষ্টি কৰাৰ আশংকা ঘনীভূত হৈ পৰিছে ।

কি আছে এই বিতৰ্কিত প্ৰকল্পটোত?

চীনে বিগত ২০২৫ চনৰ জুলাই মাহত প্ৰায় ১৬৭.৮ বিলিয়ন ডলাৰ ব্যয় সাপেক্ষে এই সপোনৰ প্ৰকল্পটোৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল । তিব্বতৰ যিটো খণ্ডত ব্ৰহ্মপুত্ৰই হিমালয়ৰ অতি গভীৰ উপত্যকাৰ মাজেৰে গতি কৰি ভাৰতৰ অৰুণাচল প্ৰদেশত প্ৰৱেশ কৰিছে, ঠিক সেই কৌশলগত স্থানতে এই বান্ধটো সাজি থকা হৈছে । চীনৰ দাবী আছিল যে এই প্ৰকল্পৰ পৰা বছৰি ৩০০ বিলিয়ন কিলোৱাট-ঘণ্টাতকৈও অধিক বিদ্যুৎ উৎপাদন হ’ব, যাৰ দ্বাৰা প্ৰায় ৩০ কোটি মানুহৰ বিদ্যুতৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰিব পৰা যাব ।

চীনৰ চৰকাৰী বিজ্ঞানীৰ গৱেষণাত কি ওলাইছে?

চীনৰ ‘চেনগ্দু ইউনিভাৰ্চিটি অফ টেকন’লজী’ আৰু ‘চাইনা জিঅ’লজিকেল চাৰ্ভে’ৰ দৰে আগশাৰীৰ চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠানৰ বিজ্ঞানীসকলে যুটীয়াভাৱে কৰা এই অধ্যয়নটো অলপতে চীনা ভাষাৰ এখন প্ৰতিষ্ঠিত বৈজ্ঞানিক জাৰ্নেলত প্ৰকাশ পাইছে । এই গৱেষণাৰ মূল দিশসমূহ হ’ল :

-বান্ধটোৰ নিৰ্মাণস্থলীৰ একেবাৰে ওচৰতে থকা পাইঝেন ফল্ট লাইনটো দীৰ্ঘদিন ধৰি সক্ৰিয় হৈ আছে । টেকটনিক প্লেটৰ ধাৰাবাহিক লৰচৰৰ বাবে ইয়াৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া শিলাসমূহ ইতিমধ্যে অত্যন্ত দুৰ্বল আৰু থুনুকা হৈ পৰিছে ।

-বিজ্ঞানীসকলে সকীয়াই দিছে যে যিকোনো সময়তে ইয়াত বৃহৎ ভূমিকম্প হ’ব পাৰে । গৱেষণা পত্ৰখনত ২০১৭ চনত এই অঞ্চলৰ মিলিনত অহা ৬.৯ প্ৰাবল্যৰ ভূমিকম্পৰ উদাহৰণ দি কোৱা হৈছে যে এই ফল্ট লাইনটো এতিয়াও জীৱন্ত ।

-ভূমিকম্পৰ জোকাৰণিয়ে বান্ধ, সুৰংগ, দলং আৰু বৃহৎ জলাশয়ৰ ভেটি লৰাই দিব পাৰে । ইয়াৰ উপৰি প্ৰচণ্ড ভূমিস্খলন আৰু পাহাৰ খহি বান্ধটো সম্পূৰ্ণৰূপে ধ্বংস হ’ব পাৰে ।

ভাৰত আৰু বাংলাদেশৰ বাবে কিয় চিন্তাজনক?

ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদীৰ নামনি ভাগত ভাৰত (বিশেষকৈ অসম আৰু অৰুণাচল) আৰু বাংলাদেশ অৱস্থিত । যদি ভূমিকম্পৰ বাবে তিব্বতৰ এই আটাইতকৈ বৃহৎ বান্ধটোত কিবা বিজুতি ঘটে বা ই ভাঙি পৰে, তেন্তে নামনিৰ সমগ্ৰ অঞ্চল মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে এক প্ৰলয়ংকাৰী বানৰ কৱলত পৰিব । ই কোটি কোটি মানুহৰ জীৱন আৰু সম্পত্তিৰ বাবে চৰম ভাবুকি কঢ়িয়াই আনিব পাৰে । চীনা বিজ্ঞানীসকলেও ইতিমধ্যে বান্ধৰ আশে-পাশে থকা পাহাৰীয়া ঢালবোৰ জৰুৰীভাৱে শক্তিশালী কৰিবলৈ অতিৰিক্ত সুৰক্ষা ব্যৱস্থা ল’বলৈ পৰামৰ্শ দিছে ।

লগতে পঢ়ক : ভাৰত মহাসাগৰ কঁপাবলৈ সাজু থলুৱা প্ৰযুক্তিৰ নতুন সমুদ্ৰ প্ৰহৰী ‘মহেন্দ্ৰগিৰি’