জেনেটিক ইঞ্জিনিয়াৰিঙৰ আশ্চৰ্য… পুনৰ জন্ম দিয়া হ’ল ১০ হাজাৰ বছৰ পূৰ্বে বিলুপ্ত হোৱা এইবিধ প্ৰাণী

১০ হাজাৰ বছৰৰ পিছত প্ৰথমবাৰৰ বাবে শুনা গৈছে ডাইৰ উলফ (Dire Wolf)ৰ গৰ্জন । জানক ৰোমুলাছ আৰু ৰেমুছৰ বিষয়ে- বিশ্বৰ প্ৰথম বিলুপ্ত প্ৰাণী, যাৰ পুনৰ জন্ম হৈছিল ২০২৪ চনৰ ১ অক্টোবৰত । জিনীয় এডিটিঙৰ জৰিয়তে পুনৰ ঘূৰাই অনা হৈছে এইবিধ প্ৰাণীক ।

কল’ছাল বায়’ছায়েন্সেছৰ বিজ্ঞানীসকলে জেনেটিক এডিটিং ব্যৱহাৰ কৰি এই প্ৰজাতিটো সৃষ্টি কৰিছে । ১১,৫০০ৰ পৰা ৭২,০০০ বছৰৰ ভিতৰৰ জীৱাশ্মত পোৱা প্ৰাচীন ডি এন এ ব্যৱহাৰ কৰি এইবোৰ সযতনে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল ।

কলছাল বায়’ছায়েন্সেছে কয় যে তেওঁলোকৰ লক্ষ্য আছিল বিলুপ্ত প্ৰজাতিসমূহ ঘূৰাই অনাৰ বাবে চি আৰ আই এছ পি আৰ প্ৰযুক্তি সফলতাৰে ব্যৱহাৰ কৰা প্ৰথমটো কোম্পানী হোৱা । ৰোমুলাছ আৰু ৰেমুছে কুকুৰ পোৱালিৰ দৰে খেলি আছে যদিও ইহঁত সাধাৰণ কুকুৰ পোৱালিতকৈ পৃথক ।

৬ মহীয়া কুকুৰ পোৱালিৰ আকাৰ সাধাৰণ উলফ বেলেগ-

বৰফৰ দৰে বগা ৰঙৰ এই ৬ মহীয়া পোৱালিৰ মাজত কিছু বিশেষ কথা আছে – বিশেষকৈ ইহঁতৰ আকাৰ । সিহঁতৰ কম বয়সত ইতিমধ্যে ইহঁতৰ ওখ প্ৰায় ৪ ফুট, ওজন ৮০ পাউণ্ড (৩৬.২৮ কিলোগ্ৰাম) । ৬ ফুট আৰু ১৫০ পাউণ্ড (৬৮ কিলোগ্ৰাম) পৰ্যন্ত বৃদ্ধি হ’ব পাৰে ।

ইহঁত আকাৰত ডাঙৰ । ইহঁতৰ আচৰণ বনৰীয়া উলফৰ দৰে । মানুহৰ পৰা দূৰত্ব বজাই ৰাখে । ওচৰলৈ আহিলে পিছুৱাই যায় । সিহঁতে নিজৰ দূৰত্ব বজাই ৰাখে, কোনো ব্যক্তি কাষ চাপিলে পিছুৱাই যায় । আনকি জন্মৰ পৰাই সিহঁতক ডাঙৰ-দীঘল কৰা সকলো ওচৰলৈ যাবলৈ দ্বিধাবোধ কৰে ।

আমেৰিকাৰ ভেনিজুৱেলাৰ পৰা দক্ষিণে কানাডাৰ উত্তৰলৈ-

এয়া ঘৰচীয়া কুকুৰৰ আচৰণ নহয়, এয়া বনৰীয়া উলফৰ আচৰণ । এসময়ত এই উলফে আমেৰিকাত বিস্তৃত অঞ্চলত ঘূৰি ফুৰিছিল, ভেনিজুৱেলাৰ পৰা দক্ষিণে কানাডাৰ উত্তৰ দিশলৈকে বিস্তৃত আছিল যদিও ১০ হাজাৰ বছৰতকৈও অধিক সময় ধৰি এটাও দেখা পোৱা নাই ।

বিজ্ঞানীসকলে জেনেটিক ইঞ্জিনিয়াৰিং আৰু প্ৰাচীন ডি এন এ ব্যৱহাৰ কৰি ডায়ৰ উলফৰ জিনম বুজি লয় । সাধাৰণ ধূসৰ উলফ জেনেটিক ক’ডটো তাৰ লগত মিলাবলৈ পুনৰ লিখা হৈছিল । তেওঁলোকে ঘৰচীয়া কুকুৰক চাৰগেট মাতৃ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰি ৰোমুলাছ, ৰেমুছ আৰু খালীছিক পৃথিৱীলৈ আনে । এইবাৰ প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিলুপ্ত প্ৰজাতি ঘূৰাই অনা হৈছে । খালীছিৰ বয়স দুমাহ, ৰোমুলাছ আৰু ৰেমুছৰ ভগ্নী ।

বহুতো বিলুপ্ত জীৱক পুনৰ জীৱন্ত কৰি তোলাৰ পৰিকল্পনা-

এই বিশাল কোম্পানীটোৱে ডায়ৰ উলফৰ বাহিৰেও আন জীৱ-জন্তুও ঘূৰাই আনিব বিচাৰে, য’ত আছে উলীয়া মেমথ, ড’ড’, থাইলেচিন । মাৰ্চ মাহত তেওঁলোকে মেমথৰ দৰে বৈশিষ্ট্য থকা উলীয়া নিগনি এটাৰ সৃষ্টি হোৱাৰ বাতৰি দিছিল । ক’ল’ছালে কয় যে তেওঁলোকৰ প্ৰযুক্তিয়ে কেৱল বিলুপ্ত প্ৰজাতি ঘূৰাই অনাই নহয়, বিলুপ্তপ্ৰায় প্ৰাণীকো ৰক্ষা কৰিব পাৰে ।

মহাকাশ প্ৰযুক্তি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ জগতখনত খোজ দিব বিচাৰে নেকি…তেন্তে এই ১০টা হৈছে ডাঙৰ কেৰিয়াৰ বিকল্প

যদি আপুনি তৰা, গ্ৰহ আৰু বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ ৰহস্য জানিবলৈ আগ্ৰহী, তেন্তে আপুনি মহাকাশ প্ৰযুক্তি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান অধ্যয়ন কৰিব পাৰে । এই ক্ষেত্ৰত কেৰিয়াৰ গঢ়ি তোলাটো আপোনাৰ বাবে এক ৰোমাঞ্চকৰ বিকল্প হ’ব পাৰে, য’ত আপোনাৰ কৌতুহল বৃদ্ধি হোৱাই নহয়, ই আপোনাক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ জগতখনত উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়োৱাৰ সুযোগো দিব । এনে ১০টা ৰোমাঞ্চকৰ কেৰিয়াৰ বিকল্পৰ বিষয়ে জানক যিবোৰ এই ক্ষেত্ৰত উপলব্ধ ।

১/ জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানী (Astronomer) :

জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানীসকলে বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ গ্ৰহ, নক্ষত্ৰ আৰু তাৰকাৰাজ্যৰ ওপৰত অধ্যয়ন কৰে । টেলিস্কোপ আৰু অন্যান্য যন্ত্ৰৰ সহায়ত আকাশী পদাৰ্থৰ ধৰ্ম আৰু আচৰণ বুজিবলৈ চেষ্টা কৰে । তেওঁলোকৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ গঠন আৰু ইয়াৰ বিৱৰ্তনৰ বিষয়ে জনা ।

২/ মহাকাশ অভিযন্তা (Aerospace Engineer) :

মহাকাশযান, উপগ্ৰহ আৰু ৰকেটৰ ডিজাইন, বিকাশ আৰু পৰীক্ষণৰ কামত মহাকাশ অভিযন্তাসকল জড়িত হৈ থাকে । তেওঁলোকে এই ডিভাইচসমূহে নিৰাপদ আৰু ফলপ্ৰসূভাৱে কাম কৰাটো নিশ্চিত কৰে । এই ক্ষেত্ৰত উদ্ভাৱন আৰু কাৰিকৰী দক্ষতাই গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে ।

৩/ জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞানী (Astrophysicist) :

জ্যোতিৰ্পদাৰ্থবিজ্ঞানীসকলে পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু গণিতৰ নীতি ব্যৱহাৰ কৰি বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ গভীৰতা অধ্যয়ন কৰে । তেওঁলোকে কৃষ্ণগহ্বৰ, ডাৰ্ক মেটাৰ আৰু মহাজাগতিক বিকিৰণ আদি বিষয়ৰ ওপৰত গৱেষণা কৰে, যাৰ ফলত বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ বিষয়ে আমাৰ বুজাবুজি বৃদ্ধি পায় ।

৪/ উপগ্ৰহ অভিযন্তা  (Satellite Engineer):

উপগ্ৰহ অভিযন্তাসকল উপগ্ৰহৰ ডিজাইন, নিৰ্মাণ আৰু পৰিচালনাত বিশেষজ্ঞ । যোগাযোগ, বতৰ পূৰ্বাভাস, পৃথিৱী পৰ্যবেক্ষণ আদি বিভিন্ন উদ্দেশ্যৰ বাবে উপগ্ৰহ ব্যৱস্থা বিকশিত আৰু পৰিচালনা কৰে ।

৫/ মহাকাশ বিজ্ঞানী  (Space Scientist) :

মহাকাশ বিজ্ঞানীসকল মহাকাশ অভিযানৰ পৰিকল্পনা, তথ্য বিশ্লেষণ আৰু নতুন পৰীক্ষাৰ বিকাশৰ কামত জড়িত থাকে । তেওঁলোকে গ্ৰহৰ পৃষ্ঠ, বায়ুমণ্ডল আৰু সম্ভাৱ্য জীৱনৰ চিন আদি অধ্যয়ন কৰি মহাকাশ অন্বেষণৰ বাবে নতুন পথ মুকলি কৰে ।

৬/ ৰবটিক্স অভিযন্তা  (Robotics Engineer) :

ৰবটিক্স অভিযন্তাসকলে ৰবটিক ব্যৱস্থা ডিজাইন কৰে যিয়ে মহাকাশ অভিযানত সহায় কৰে । এই ৰবটসমূহ গ্ৰহৰ পৃষ্ঠত অন্বেষণ, নমুনা সংগ্ৰহ, সঁজুলি মেৰামতি আদি কামৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়, যাৰ ফলত মানুহৰ হস্তক্ষেপৰ প্ৰয়োজনীয়তা হ্ৰাস পায় ।

৭) মহাকাশ চিকিৎসা বিশেষজ্ঞ (Space Medicine Specialist) :

মহাকাশ চিকিৎসা বিশেষজ্ঞসকলে মহাকাশচাৰীৰ স্বাস্থ্য আৰু সুৰক্ষাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে । তেওঁলোকে মহাকাশ ভ্ৰমণৰ শৰীৰৰ ওপৰত প্ৰভাৱৰ বিষয়ে অধ্যয়ন কৰে আৰু অভিযানৰ সময়ত ক্ৰুসকলক সুস্থ কৰি ৰাখিবলৈ স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সমাধান প্ৰস্তুত কৰে ।

৮) উপগ্ৰহ তথ্য বিশ্লেষক (Satellite Data Analyst) :

উপগ্ৰহৰ তথ্য বিশ্লেষকসকলে উপগ্ৰহৰ পৰা লাভ কৰা তথ্য বিশ্লেষণ কৰে । বতৰৰ পূৰ্বাভাস, কৃষি, নগৰ উন্নয়ন আৰু দুৰ্যোগ ব্যৱস্থাপনাৰ দৰে ক্ষেত্ৰত ইহঁতে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য প্ৰদান কৰে, যাৰ ফলত নীতিগত সিদ্ধান্ত লোৱাত সহায় কৰে ।

মহাপ্ৰলয়ৰ পৰা মাত্ৰ ৮৯ ছেকেণ্ডৰ দূৰত পৃথিৱী ! ধ্বংসৰ আটাইতকৈ ওচৰ চাপিছে ‘ডুমছডে ঘড়ী’ৰ সময়…

পৰমাণু বিজ্ঞানীসকলে ৭৮ বছৰ পূৰ্বে এক বিশেষ ধৰণৰ ঘড়ী সৃষ্টি কৰিছিল, যাৰ নাম আছিল ‘ডুমছডে ঘড়ী’ (Doomsday Clock) । মানুহে পৃথিৱীখন ধ্বংস কৰাৰ কিমান ওচৰত আছে তাক দেখুৱাবলৈ ই আছিল এক প্ৰতীকী প্ৰয়াস । মঙলবাৰে মাজনিশাৰ পূৰ্বে ঘড়ীটো ৮৯ ছেকেণ্ডলৈ পুনৰ স্থাপন (Reset) কৰা হয় । বুলেটিন অৱ দ্য এটমিক চাইন্টিষ্টৰ মতে, মাজনিশা হ’ল সেই মুহূৰ্ত যেতিয়া পৃথিৱীখন মানুহৰ বাবে বাস কৰিব নোৱাৰা হৈ পৰিব আৰু মহাপ্ৰলয় হ’ব ।

প্ৰথম দুবছৰৰ বাবে বুলেটিনে ইউক্ৰেইনৰ ওপৰত ৰাছিয়াৰ আক্ৰমণ, পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ দৌৰৰ সম্ভাৱনা, গাজাত ইজৰাইল-হামাস সংঘৰ্ষ আৰু জলবায়ু সংকটৰ বাবে মাজনিশাতকৈ ৯০ ছেকেণ্ড আগতে ঘড়ীটো নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল । এইদৰে বিজ্ঞানীসকলে ইয়াক ১ ছেকেণ্ড আগুৱাই লৈ গৈছে ।

১৯৪৭ চনত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল প্ৰলয়ৰ ঘড়ী-

চিকাগোস্থিত অ-লাভজনক সংস্থা বুলেটিন অৱ দ্য এটমিক চাইন্টিষ্টে ১৯৪৭ চনত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত শীতল যুদ্ধৰ উত্তেজনাৰ সময়ত এই ঘড়ীটো সৃষ্টি কৰিছিল যাতে ই মানুহক সতৰ্ক কৰি দিয়ে যে মানৱ জাতি বিশ্ব ধ্বংস কৰাৰ কিমান ওচৰত ।

বুলেটিনৰ বিজ্ঞান আৰু নিৰাপত্তাৰ অধ্যক্ষ ডেনিয়েল হোলজে কয় যে ‘আমি ঘড়ীটো মাজনিশাৰ ওচৰত স্থাপন কৰিছো কাৰণ আমি বিশ্বব্যাপী প্ৰত্যাহ্বানৰ সন্মুখীন হৈছো, য’ত আছে পাৰমাণৱিক বিপদ, জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, জৈৱিক ভাবুকি আৰু কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা (এ আই)ৰ দৰে বিঘ্নিতকাৰী প্ৰযুক্তিৰ অগ্ৰগতিকে ধৰি বিশ্বব্যাপী প্ৰত্যাহ্বানসমূহৰ ওপৰত যথেষ্ট, ইতিবাচক প্ৰগতি দেখা নাপাওঁ ।’  তেওঁ কয়, ‘যি দেশসমূহৰ হাতত পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ আছে, সেইবোৰে নিজৰ অস্ত্ৰভাণ্ডাৰৰ আকাৰ আৰু ভূমিকা বৃদ্ধি কৰিছে । আমি শ শ কোটি ডলাৰ বিনিয়োগ কৰিছো এনে অস্ত্ৰত যিয়ে সভ্যতাক বহুগুণে ধ্বংস কৰিব পাৰে ।’

প্ৰলয়ৰ ঘড়ী কি ?

মানহাট্টান প্ৰজেক্টৰ কাম কৰা বিজ্ঞানীসকলৰ এটা দলে বুলেটিন অৱ দ্য এটমিক চাইন্টিষ্টছ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল । দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত পাৰমাণৱিক বোমা নিৰ্মাণৰ বাবে মানহাট্টান প্ৰজেক্টৰ সৃষ্টি কৰা হৈছিল । প্ৰথমে এই সংস্থাটোৰ কল্পনা কৰা হৈছিল পাৰমাণৱিক ভাবুকি জুখিবলৈ যদিও ২০০৭ চনত ইয়াৰ গণনাত জলবায়ু পৰিৱৰ্তন অন্তৰ্ভুক্ত কৰাৰ সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল ।

বুলেটিনৰ বিজ্ঞান আৰু নিৰাপত্তা ব’ৰ্ডৰ বিশেষজ্ঞসকলে ইয়াৰ পৃষ্ঠপোষক ব’ৰ্ডৰ সৈতে আলোচনা কৰি প্ৰতি বছৰে প্ৰলয়ৰ ঘড়ী নিৰ্ধাৰণ কৰে । ১৯৪৮ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহত এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনে প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই ব’ৰ্ড গঠন কৰিছিল আৰু ইয়াৰ প্ৰথম অধ্যক্ষ আছিল জে ৰবাৰ্ট অপেনহাইমাৰ । বৰ্তমান এই ব’ৰ্ডত আছে ৯ জন নোবেল বঁটা বিজয়ী, কেইবাজনো পদাৰ্থ বিজ্ঞান, শৰীৰবিজ্ঞান বা চিকিৎসা বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰৰ ।

বিশ্বৰ পাঁচটা স্থান…বিজ্ঞানেও ওলিয়াব পৰা নাই এই আশ্চৰ্যকৰ স্থানসমূহৰ সমিধান

বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত বহুতো আকৰ্ষণীয় স্থান আছে যিবোৰ ঠাইৰ বিষয়ে মানুহে জানিবলৈ আগ্ৰহী, ইয়াৰ পৰিৱেশ-পৰিস্থিতি আন ঠাইৰ তুলনাত মানুহৰ পৰা সম্পূৰ্ণ পৃথক, সেয়েহে সকলোৰে চকু এই স্থানসমূহৰ ওপৰত স্থিৰ হৈ থাকে । সকলোৱে এই অলৌকিক স্থানবোৰৰ সন্মুখত আশ্চৰ্য প্ৰকাশ কৰে ।  আমি আপোনাক পৃথিৱীৰ সেই ৫টা স্থানৰ বিষয়ে ক’বলৈ গৈ আছোঁ যাৰ সমিধান বিজ্ঞানে এতিয়াও দিব পৰা নাই ।

মেগনেটিক হিল-

প্ৰথমে আমি ভাৰতৰ লাডাখত অৱস্থিত মেগনেটিক হিলৰ কথা ক’ম, যিটো বিশ্বৰ সেই আশ্চৰ্য্যবোৰৰ ভিতৰত অন্যতম, যিটো দেখাৰ পিছত বিজ্ঞানৰ মহান গৱেষকসকলো আচৰিত হয় । ইয়াত বাহনবোৰ ওপৰৰ পৰা তললৈ যাবলৈ আৰম্ভ নকৰে বৰঞ্চ তলৰ পৰা ওপৰলৈ গতি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে । বাহনবোৰ এৰি দিয়াৰ পিছত ই লাহে লাহে নাযায়, বৰঞ্চ ইহঁতে ঘণ্টাত ২০ কিলোমিটাৰ পৰ্যন্ত গতিৰে গতি কৰিব পাৰে । কোৱা হয় যে চুম্বকীয় শক্তিৰ বাবে এটা বলৰ সৃষ্টি হয় যিয়ে বাহনবোৰক টানি আনে । এই ঠাইখন লেহ-কাৰ্গিল ঘাইপথত লেহ চহৰৰ পৰা প্ৰায় ৩০ কিলোমিটাৰ দূৰত অৱস্থিত ।

বাৰ্মুডা ত্ৰিভুজ-

এনে আন এটা ঠাই হৈছে বাৰ্মুডা ত্ৰিভুজ, যি হৈছে আটাইতকৈ ৰহস্যময় স্থানবোৰৰ ভিতৰত এটা । ইয়াক “ডেভিলছ ট্ৰায়েংগল” বুলিও কোৱা হয় । এই ঠাই উত্তৰ আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ এক স্থান যি মিয়ামি, বাৰ্মুডা আৰু চান জুয়ান (পুয়েৰ্টো ৰিকো)ৰ মাজত বিস্তৃত । এই ঠাইখন বিশ্বজুৰি বিমান আৰু জাহাজ ৰহস্যজনকভাৱে নিৰুদ্দেশ হোৱাৰ বাবে জনাজাত । অঞ্চলটোৰ মাজেৰে পাৰ হৈ যোৱা “গাল্ফ ষ্ট্ৰীম” নামৰ এক বৃহৎ সাগৰীয় প্ৰবাহৰ ফলত হঠাতে বতৰৰ পৰিৱৰ্তন হয়, যাৰ ফলত জাহাজবোৰৰ বাবে দিশ সঠিক ৰখাটো কঠিন হৈ পৰে । ইয়াৰ উপৰিও, ত্ৰিভুজটোৰ চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰত এক বিভ্ৰান্তি হয়, যাৰ ফলত কম্পাছৰ দৰে নেভিগেশ্বন সঁজুলিবোৰে সঠিক দিশ দেখুৱাব নোৱাৰে । বিজ্ঞানে এই ঠাইখনৰ পৰিৱৰ্তনশীল পৰিস্থিতিৰ সঠিক কাৰণ বিচাৰি উলিয়াব পৰা নাই ।

গিজাৰ পিৰামিড-

তৃতীয় আটাইতকৈ অলৌকিক বস্তুৰ বাবে আমি গিজাৰ পিৰামিডৰ বিষয়ে কবলৈ গৈ আছো । ই ইজিপ্তৰ ৰাজধানী কাইৰোত অৱস্থিত, ই এক অতি প্ৰাচীন আৰু ঐতিহাসিক স্মাৰক । ইয়াক বিশ্বৰ সপ্তম আশ্চৰ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে । এই পিৰামিডটো নীল নদীৰ পাৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে, যাৰ সৌন্দৰ্যৰ বাবে সমগ্ৰ বিশ্ব উন্মাদ । কোৱা হয় যে ইজিপ্তৰ মহান ৰজা খুফুৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ মৃতদেহ ইয়াতে সমাধিস্থ কৰা হৈছিল । ইয়াক ‘পিৰামিড অফ খুফু’ আৰু ‘গ্ৰেট পিৰামিড অফ গিজা’ বুলিও জনা যায়।

গালাপাগোছ দ্বীপ-

ই হৈছে মহাদেশীয় ইকুৱেডৰৰ পৰা ৯৭২ কিঃমি পশ্চিমে অৱস্থিত আমেৰিকা মহাদেশৰ পৰা প্ৰায় ১,০০০ কিঃমি দূৰত প্ৰশান্ত মহাসাগৰত বিষুৱৰেখাৰ চাৰিওফালে বিস্তৃত আগ্নেয়গিৰিৰ এক দ্বীপপুঞ্জ । ই ১৯৭৮ চনত ইউনেস্কোৰ বিশ্ব ঐতিহ্যক্ষেত্ৰ হৈ পৰিছিল । ইয়াক ১৯৩৫ চনত বন্যপ্ৰাণী অভয়াৰণ্য আৰু ১৯৫৯ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল । এই দ্বীপটোৰ জনসংখ্যা প্ৰায় ৪০০০০ ।

গোল্ডেন ৰক-

গোল্ডেন ৰক বুলিও জনাজাত ক্যাইকটিয়ো পেগোডা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫৭৪ চনত নিৰ্মাণ কৰা বুলি ধাৰণা কৰা হয় । ম্যানমাৰৰ তিনিটা পবিত্ৰ ধৰ্মীয় স্থানৰ ভিতৰত ই অন্যতম, লগতে শ্বেডাগন পেগোডা আৰু মহামুনি মন্দিৰ, য’ত সমগ্ৰ বিশ্বৰ পৰা মানুহে সোণৰ পাত আগবঢ়াবলৈ আহে । এই পাহাৰবোৰত খোজ কঢ়াটো এটা কঠিন কাম, বৃহৎ সংখ্যক পৰ্যটক ইয়ালৈ আহে ।